Türk ve Amerika Birleşik Devletleri vergi yargılama hukuklarında delillerin değerlendirilmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEHMET TANK

Danışman: Bekir Mahmut Kaşıkcı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Vergi hukukunda, delillerin temel işlevi, vergisel nitelikteki maddi olayın ortaya konulması için yargıca, vereceği hüküm için bir dayanak oluşturmaktır. İspat değeri taşıyan her delilin, vergi yargılamasında ispat aracı olarak kullanılabilmesi olanaklı değildir. Deliller, hukuka uygun şekilde elde edilip edilmediğinin ya da uyuşmazlığın çözümüne etkisi olup olmadığının belirlenmesi için değerlendirmeye tabi tutulur. Vergi uyuşmazlıklarında nihai değerlendirmeyi yapacak olan yargıçlar, vergi yargılama hukuku kurallarını belirleyen delil sistemini, yorum ilkelerini ve nihayet delillerin değerlendirilmesinde kullanılan yargılama hukuku ilke ve yaklaşımlarını göz önünde bulundurarak bir karara varmaktadır. Diğer yandan, delillerin yargılamadaki hukuki değerinin belirlenebilmesi için, delillerle ortaya konulan maddi olaya uygulanacak olan pozitif hukuk normunun doğru bir şekilde saptanması ve yorumlanması gerekmektedir. Yargısal uyuşmazlıkların çözümünde delillerin işlev ve önemi kadar, uygulanacak pozitif hukuk normlarının ve yargılama hukuku ilke ve yaklaşımlarının yorumu üzerinde de durulması gerekmektedir. Vergi yargılaması gibi oldukça teknik bir hukuk alanında uygulamayla geliştirilen yargılama hukuku ilke ve kurallarının kapsam ve sınırlarının belirlenmesi, hukuki istikrarın sağlanması, adil yargılanma hakkının korunması ve maddi hukukun geliştirilmesi açısından önem arz etmektedir. Vergi yargılama hukukunda gerek içtihatlarda istikrarın sağlanması, gerekse de savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılabilmesi açısından doktrin ve yargı içtihatlarıyla kapsam ve sınırları belirlenen yaklaşımların çeşitlendirilmesi ve farklı sistemlerdeki uygulama ve yaklaşımların karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda delillerin değerlendirilmesinde, Türk vergi yargılama hukukundaki ekonomik yaklaşıma karşılık, Amerika Birleşik Devletleri federal vergi yargılama hukukunda geliştirilen ekonomik esas, ticari amaç, esasın şekle üstünlüğü, sahte işlemler ve kademeli ticari işlem yaklaşımı gibi beş farklı vergi yargılama hukuku yaklaşımının karşılaştırmalı olarak incelenmesine çalışılmıştır.