Hitit Yazılı Kaynaklarında Nehir Tanrıları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sezer Seçer Fidan
Danışman: Meltem Alparslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:"Hitit Yazılı Kaynaklarında Nehir Tanrıları" konusu, daha evvel Nehir Tanrılarının nispeten yüzeysel ve dar alanda ele alınmış olması ve çivi yazılı metinlerde yer alan bazı çelişkili ya da eksik tanımlamalardan dolayı çalışılması oldukça zor bir konudur. Bu sebeple yapılan çalışmalarda metin içeriği gözetilmeksizin Nehir Tanıları ile ilişkili olan tüm metin grupları ele alınmıştır. Böylece Nehir Tanrıları ile ilişkili tanımlamalar ve anlatımların hem dönemlere göre hem de adlarının geçtiği tablet konularına göre gösterdikleri değişimler gözlenebilmiştir. Çalışmamız içerisinde Nehir Tanrılarının tüm yönleri ile ele alınmış olması ve daha evvel tartışmalara sebep olan bazı özelliklerinin de bu bağlamda değerlendirilmiş olması, Nehir Tanrıları ile ilişkili olarak bilinenlere farklı bir bakış açısı kazandırmıştır. Araştırmalarımız sırasında sadece Nehir Tanrılarının değil, pınar ve göl gibi diğer su kaynaklarıyla ilişkili ilahlarında konuya dâhil edilmesi sayesinde, Hitit Dinindeki su kültü ve söz konusu mekânlarla (direkt ya da indirekt) ilişkili tanrıların ortaya çıkarılması sağlanmıştır. Yaptığımız çalışmalar ve araştırmalarımıza hizmet edecek doğrultuda Hitit çivi yazılı metinler ile kaya anıtları birincil kaynaklar olarak ele alınarak daha evvel bu konu üzerine yapılmış olan bütün çalışmalar da çalışmamıza dâhil edilerek incelenmiştir. Bu sayede, Nehir Tanrıları hakkındaki en büyük sorunlardan biri olarak kendini gösteren, Nehir Tanrılarının isimleri, sayıları, cinsiyetleri, söz konusu tanrılara sunulan sunular ya da onlar için gerçekleştirilen törenlerin detayları hakkında bilgi sahibi olmak mümkün olmuştur. Tüm bunlara ek olarak yürüttüğümüz bir diğer çalışma ise tanrısallaştırılmış olan nehir adlarının lokalizasyonlarının belirlenmesi olmuştur. Lokalizasyon çalışması sayesinde Nehir Tanrılarının bölgesel olarak yoğunluk gösterdikleri kültürel yayılım alanları da algılanabilecektir. Nehir Tanrılarının yer aldığı metinlerin değerlendirilmesinin ardından, Nehirlerle ilişkisi olduğu düşünülen kaya anıtları ve kutsal havuzların incelemesi gerçekleştirilerek Hitit su kültü içerisindeki nehir kavramı da irdelenmiştir. Sonuç bölümünde ise Nehir Tanrılarının Hitit Dini içerisindeki yeri ve önemi hakkındaki sonuçlara yer verilmiştir.