Arabidopsis thaliana ve lycopersicon esculentum bitkilerinde tekrarlanan kuraklık ve tuzluluk koşullarında RD29A/B genlerinin anlatım seviyelerinin incelenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALİ HARUN ARSLANTÜRK

Danışman: Özgür Çakır

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bitkiler hareketsiz organizmalar olduklarından, stres durumlarından kendilerini korumak için karmaşık yanıtlar oluştururlar. Abiyotik streslerden olan kuraklık ve tuzluluk streslerine çoğu bitki benzer yanıtlar verir. Önceki çalışmalarda Arabidopsis thaliana'da bulunan LTI78 (RD29A) ve LTI65 (RD29B) genlerinin anlatım seviyeleri, her iki stres durumunda da artış göstermiştir. LTI78 ve LTI65 genlerinin anlatım seviyelerindeki artış, bitkilerin bu stresler altında olduklarına dair moleküler işaretçidir. Lycopersicon esculentum (domates) bitkisinde bu genlerin ortologları biyoinformatik araştırmalar sayesinde tespit edilmiş ancak gen anlatımına dair bir çalışma yapılmamıştır. A. thaliana'da LTI65 geninin anlatım seviyesi, tekrarlanan kuraklık stresi durumunda gitgide artar. LTI78 geninin anlatımı ise bunun gibi bir artış göstermez. A. thaliana LTI78 ve LTI65 genlerinin domateste bulunan ortolog dizileri sırasıyla 104649215 ve 101266908 gen numarasına sahip dizilerdir. Bu tez çalışmasında daha önce yapılmış olan tekrarlanan kuraklık stresi uygulaması fikrine ek olarak tekrarlanan tuzluluk stresi uygulaması ile bu genlerin anlatım seviyelerinin değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Ek olarak kuraklık stresi uygulaması ardından tuzluluk stresi uygulaması, tuzluluk stresi ardından da kuraklık stresi uygulaması yapılarak çapraz stres koşullarında bu genlerin anlatım seviyelerine incelenmiştir. Kuraklık stresine karşı duyarlı olup, tuzluluk stresine karşı az da olsa dirence sahip domateste de tüm bu analizler yapılmış ve her iki organizmada alınan sonuçlar karşılaştırılmıştır. Bitkilerin stres öncesi ve sonrası fizyolojik tepkileri incelenerek kuraklık ve tuzluluk koşullarında oluşan yanıtlar değerlendirilmiştir. Kuraklık ve tuzluluk besiyeri ortamlarının osmotik potansiyeli eşit tutularak farklı stres ortamlarındaki bitkilerde çok yakın tepkiler görmek hedeflenirken, iki organizmada da tuzluluk stresinde daha fazla su içeriği ve osmolit birikiminin daha düşük olduğu gözlemlenmiştir. Gen anlatım profilleri oluşturulduğunda bu genlerin anlatım seviyelerindeki benzer değişiklikler domateste ilk kez gösterilerek literatüre yeni potansiyel moleküler işaretçiler olarak sunulmuştur. Her iki bitkide de LTI65 (domates için 101266908) geni için transkripsiyonel hafıza oluşumunun tuz ve çapraz stres koşullarında gösterilmiş olması, bu genlerin fonksiyonlarının aydınlatılması için umut verici bir adımdır.