Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Arapça
Öğrenci: Aso SHARIFIPOUR
Danışman: Ziyad Ravaşdeh
Özet:
Bu çalışma, Nasırüddin Muhammed bin Korkmaz el-Aktemori'nin (Ö. 1478/882)
“Nesrü’l-Cümân min Fethi'r-Rahmân” adlı eserinin bir kısmının bilimsel bir
çalışması ve incelenmesidir. İbn Korkmaz, dokuzuncu yüzyılda yaşamış ve İslam
alimleri arasında önemli bir yere sahip olan bir şahsiyettir. Mısır Memlük
dönemi boyunca Kahire'de yaşamış ve burada döneminin önde gelen alimlerinden
eğitim almıştır. İbn Korkmaz, özellikle tefsir, şairlik ve belagat alanlarında
derin bilgi sahibi olmuş ve bu alanlarda eserler kaleme almıştır. Geniş ilmi ve
üstün yeteneklerine rağmen, ne yazık ki hem kendisi hem de eserleri günümüze
kadar neredeyse tamamen unutulmuş durumdadır. İbn Korkmaz'ın hayatı ve eserleri
hakkındaki mevcut bilgilerin sınırlı kalması, biyografik ve tarihsel
kaynaklarda
adının nadiren geçmesinden kaynaklanmaktadır. Muhammed bin Korkmaz,
“Fetḥü'r-Rahmân fî Tefsîri'l-Qur'ân” adlı 20 ciltlik kapsamlı bir tefsir
yazmış, talebelerinin isteği üzerine bu kitabı dört ciltte özetlemiştir. Bu
özetlenmiş versiyona da “Nesrü’l-Cümân min Fethi'r-Rahmân” adını vermiştir.
Eser, belagat sanatını kullanarak yazılmış ve bu şekilde tefsir edilmiş tek
eser olarak öne çıkmaktadır. Bu tefsir, kısa olmasına rağmen, belagat ve işari
tefsirler açısından oldukça zengindir. Bu eserin değeri iki unsurda
yatmaktadır: Birincisi, tefsir tarzı ve içeriği benzersizdir; ikincisi ise el
yazmalarının çok değerli olmasıdır. Mevcut nüshalar, yazarın kendisi
tarafından, açık ve güzel bir yazıyla yazılmıştır. Eserin iki nüshası
bulunmaktadır. Her iki nüsha da yazarın el yazısıyla yazılmıştır; bir nüsha
“Beyazıt Kütüphanesi”nde bulunmakta olup, bu nüsha “Enfal” Suresi'nden “Ra'd”
Suresi'ne III
kadar olan kısmın incelenmesinde esas alınmıştır. Diğer nüsha ise
sadece dördüncü cildi içeren “Saint Petersburg” kütüphanesindedir. Dolayısıyla,
bu çalışmanın incelenmesinde sadece “Beyazıt” nüshası kullanılmıştır. Bu
çalışma, İbn Kürkemâs'ın hayatı, eserleri, metodolojisi ve tefsir tarzıyla
ilgili detayları içeren birinci bölümle başlamakta, ikinci bölümde
“Nesrü'l-Cemân” tefsirinin el yazmalarının kodikolojik açıdan incelenmesi
yapılmakta ve ardından İbn Kürkemâs'ın “Fethi'r-Rahmân” tefsirinin “Enfâl”
suresinden “Ra'd” suresine kadar olan bölümünün tefsir metodolojisi ve
kullanılan kaynaklar analiz edilmektedir. Üçüncü bölümde ise “Nesrü'l-Cemân”
tefsirinin “Enfâl” suresinden “Ra'd” suresine kadar olan metninin bilimsel bir
şekilde tahkik edilmektedir.