Ekonomik göstergeler, bağlı çevresel değişkenler ve mortalite nedenleri arasındaki ilişkinin makine öğrenmesi yöntemleriyle analizi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, BİYOİSTATİSTİK VE TIP BİLİŞİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MEHMET FATİH SERT

Danışman: Mehmet Güven Günver

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, ekonomik faktörler ve ekonomi temelli çevresel değişkenlerin mortalite nedenleri üzerindeki etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. OECD üyesi ülkelerin 1998-2020 yılları arasındaki ekonomik ve çevresel göstergeleri, hem denetimli makine öğrenmesi yöntemlerinden CatBoost, hem de denetimsiz makine öğrenmesi yöntemlerinden Birliktelik kuralları bir arada kullanılarak incelenmiştir. CatBoost, mortalite nedenlerini etkileyen en önemli ekonomik ve çevresel değişkenleri belirlemek ve bu nedenlerin artış veya azalışlarını tahmin etmek için, Birliktelik kuralları ise değişkenler arasındaki gizli ilişkileri keşfetmek ve anlamlı bağlantılar oluşturmak için kullanılmıştır. Çalışmada, işsizlik oranı, dar para arzı ve faiz oranı gibi ekonomik değişkenlerin, Alzheimer, demans ve neoplazma kaynaklı mortalite nedenleri üzerinde anlamlı etkiler yarattığı tespit edilmiştir. Ayrıca, PM2.5 ve sera gazları gibi çevresel faktörlerin sağlık üzerindeki etkileri önemli bulunmuştur. Örneğin, çevresel kirliliğin azaltılmasının kardiyovasküler hastalıklara bağlı ölümleri düşürdüğü gözlemlenmiştir. Bu bulgular, ekonomik durgunlukların bireylerin sağlık hizmetlerine erişimini zorlaştırarak mortalite oranlarını artırdığına, çevresel iyileştirmelerin ise halk sağlığı üzerinde olumlu etkiler yarattığına işaret etmektedir. Çalışma, ekonomik ve çevresel politikaların sağlık üzerindeki etkilerini daha iyi anlamak ve bu politikaları entegre etmek için değerli bir rehber sunmaktadır. Bulgular, politika yapıcılar için hem sağlık hem çevre alanında bilinçli stratejiler geliştirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.