Rektum kanserinde neoadjuvan tedaviye cevabın değerlendirilmesinde derin öğrenmenin yeri


Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EDA CİNGÖZ

Danışman: Merve Gülbiz Dağoğlu Kartal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

GİRİŞ VE AMAÇ: Rektum kanseri toplumda görece sık tümörler arasında sıralanmaktadır. Rektum kanseri tanısı alan hastaların bir kısmı direkt ameliyata yönlendirilirken bir kısmı ise tanı sonrasında neoadjuvan tedavi almakta ve tedavi sonucuna göre operasyon ya da izlem kararı alınabilmektedir. Rektum kanseri tanı-tedavi ve izlem sürecinde tümörün evresi önem arz etmektedir. Tümörün evresi operasyon ya da neoadjuvan tedavi öncesi yapılan MRG ile tayin edilebilmektedir ancak tümörlerin çok az bir kısmı tedaviye tam cevap vermekte, önemli bir kısmında evre gerilemekte ve bir kısmı da tedaviye hiç yanıt vermemektedir. Günümüzde rutin olarak kullanılan KRT öncesi ve sonrası MR T evrelemesi tedavi öncesi yüksek doğruluk oranları gösterirken tedavi sonrasındaki MR T evrelerinin patoloji sonuçları ile korelasyonu zayıftır. Neoadjuvan tedavi öncesi tümörün tedaviye cevabını öngörmek hastayı hem prognoz hem de sağkalım açısından etkileyerek tedavi yönelimini değiştirebilmektedir. Biz bu çalışmada, neoadjuvan tedavi alan rektum kanseri olgularında tedavi cevabının değerlendirilmesinde derin öğrenmenin kullanılması ile ne doğrulukta veriler elde edildiğini göstermeyi amaçladık. Bu şekilde, neoadjuvan tedaviden fayda görmeyeceği öngörülen hastalarda operasyon öncesi neoadjuvan tedavi seçenekleri ile zaman kaybedilmeyecek ve dolayısıyla hasta daha erken ve doğru bir tedavi imkanına sahip olabilecektir. Tedaviden fayda göreceği ön görülen hastalarda ise tedavi sonucunu büyük oranda tahmin ederek tedaviye başlanmış olacaktır. YÖNTEM: 2013-2019 tarihleri arasında İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi Radyoloji birimine başvurmuş olan, rektum kanseri tanısı almış, neoadjuvan tedavisi planlanmış ve tamamlanmış olan, tedavi öncesinde ve sonrasında rektum MRG görüntüleri elde edilen erişkin hastaların radyolojik incelemesi retrospektif olarak değerlendirildi. Manyetik rezonans incelemede; tümöral lezyonların segmenti, segmentin uzunluğu, çevre doku ile olan ilişkileri, T evresi, N evresi, EMVI, CRM, EMR durumu değerlendirilmiştir. Neoadjuvan KRT sonrası görüntülerde bu bulgulara ek olarak ayrıca mrTRG ve tümör yatağında difüzyon kısıtlılığı olup olmadığı not edildi. Değerlendirmede rektum protokolünde çekilmiş neoadjuvan tedavi öncesi ve sonrası MRG'ler incelenmiş olup ölçümler küçük FOV aksiyel T2A incelemelerden gerçekleştirildi. Tümöral segment, tedavi öncesi ve sonrası görüntülerde tümöral trase boyunca bu sekansta segmente edildi ve elde edilen veriler derin öğrenme algoritmaları aracılığı ile işlendi. Bulgular, neoadjuvan tedavi öncesi başvuran hastaların, tedavi öncesi rektum MRG özelliklerinin neoadjuvan tedavinin başarısını öngörüp göremeyeceği açısından değerlendirildi. BULGULAR: Bu çalışma Ocak 2013-Ocak 2019 tarihleri arasında, İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Hastanesi Radyoloji biriminde rektum MRG tetkiki yapılan 25 kadın (%42,4), 34 erkek (%57,6) olmak üzere toplam 59 hasta ile yapılmıştır. Hastaların yaş aralığı 23-79 olup yaş ortalaması 58,81(± 12,23)'dir. Dworak skoru 4 olan 7 hasta (%12) , 3 olan 12 hasta (%20) , 2 olan 19 hasta (%32), 1 olan 12hasta (%20) , 0 olan 2 hasta (%3) bulunmaktaydı. Bekle ve gör (watch&wait) protokolü uygulanan 7 hasta (%12) mevcuttu. Derin öğrenme modelinde hastalar Dworak sonucuna göre gruplandırıldı. Dworak skoru 0,1,2 olan grup neoadjuvan tedaviye cevapsız, Dworak skoru 3,4 olan grup tedaviye cevaplı grup olarak tanımlandığında; 22 hasta gerçek pozitif, 2 hasta yanlış pozitif, 4 hasta yanlış negatif ve 31 hasta gerçek negatif olarak yer almaktaydı. Bu modelin tahmin performansında pozitif prediktif değer %91,7 ve negatif prediktif değer %88,6 olarak hesaplanmıştır. Modelin sensitivitesi %84,6 ve spesifitesi %93,9'dur. Veri bu şekilde iki gruba ayrıldığında BiLSTM katmanında 15 adet hücre barındıran bir derin sinir ağı aracılığıyla %89.9 ile en yüksek doğruluk elde edilmiştir. Dworak skoru 0,1,2,3 olan grup neoadjuvan tedaviye yanıtsız ve Dworak skoru 4 olan grup tedaviye tam yanıtlı grup olarak tanımlandığında; 9 hasta gerçek pozitif, 2 hasta yanlış pozitif, 4 hasta yanlış negatif ve 44 hasta gerçek negatif olarak yer almaktaydı. Bu modelin tahmin performansında pozitif prediktif değer %81,8 ve negatif prediktif değer %91,7 olarak hesaplanmıştır. Modelin sensitivitesi %69,2 ve spesifitesi %95,7'dir. Veri bu şekilde iki gruba ayrıldığında BiLSTM katmanında 11 adet hücre barındıran bir derin sinir ağı aracılığıyla %89.9 ile en yüksek doğruluk elde edilmiştir. SONUÇ: Günümüzde rektum kanseri değerlendirmesinde neoadjuvan KRT öncesi ve sonrası MRG incelemeleri önemli bir tanısal araçtır. Rektum kanserinde tedavi öncesi yapılan MRG T evresinin doğruluğu tatmin ediciyken, neoadjuvan kemoradyoterapiye yanıt değerlendirmesinde kullanılan tedavi sonrası MRG tetkiki ile yapılan yeniden evreleme patoloji sonuçları ile istenen oranda korele olmamaktadır. Ancak tedavi sonrası değerlendirmede kullanılan mrTRG'nin tam yanıt açısından doğruluk oranı yüksek bir biyobelirteç olarak kullanılabilirliği gösterilmiştir. Yapay zeka ile elde edilen sonuçlar mrTRG kullanılmasını desteklemektedir ve yapay zeka çalışmaları post tedavi MRG değerlendirmesini destekleme yöntemi olarak ümit vaadetmektedir. Bu amaçla derin öğrenmenin tahmin başarısını arttırmada daha geniş hasta serileriyle yapılacak prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır. ANAHTAR KELİMELER: Rektum kanseri, Manyetik Rezonans Görüntüleme, Neoadjuvan Kemoradyoterapi, Derin Öğrenme