PSİKO-ONKOLOJİ TEMEL BİLGİLENDİRME FORMU'NUN TÜRKÇE GEÇERLİLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ULVIYYA BAGHIROVA
Danışman: Irmak Polat
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:AMAÇ: Kanser birçok farklı faktörün etkisiyle ortaya çıkan ve insanların yaşamını olumsuz yönde etkileyen, yaşam kalitesini önemli ölçüde azaltabilen bir sistemik hastalıktır. Kanser tedavisi alan hastaların sağlık hizmetlerinden fayda görmeleri ve tedavi sürecinde karşılaştıkları fiziksel, duygusal ve ekonomik zorlukların azaltılmasında psikososyal destek büyük öneme sahiptir. Çeşitli öz bildirim ölçeklerinin bulunmasına karşın, psikososyal ve fiziksel durumlarının belirlenebilmesini birlikte değerlendiren araçlar yeterince bulunmamaktadır. Psiko-Onkoloji Temel Bilgilendirme Formu (PO-BF), kanser hastalarının psikososyal ve fiziksel sıkıntılarının kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesine yönelik olarak geliştirilmiş bir uzman derecelendirme ölçeğidir. Kanser hastalarının ruh sağlığı ve psikoterapötik desteğe yönelik olarak geliştirilen Psiko-Onkoloji Temel Bilgilendirme Formu'nun (PO-BF Ölçeği) Türkiye'de bu alandaki mevcut ihtiyacı gidermeyi ve bundan sonraki çalışmalarda kullanılabilecek güvenilir bir araç olması amaçlanmaktadır. Araştırmanın temel amacı, bu ölçeğin Türkiye için geçerlilik ve güvenilirlik değerlendirmelerini yapmaktır. YÖNTEM: Araştırmaya Mart-Aralık 2023 tarihleri arasında İstanbul Üniversitesi (İ.Ü.) İstanbul Tıp Fakültesi (İTF) Psikiyatri Anabilim Dalı ve İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü'ne başvuran veya yatarak tedavi gören, onkolojik tanılı 151 hasta alınmıştır. Katılımcılar, on sekiz yaş ve üzeri, zeka geriliği veya aktif psikotik bozukluğu bulunmayan, en az okuryazar olan, genel tıbbi durumu görüşmeyi sürdürmeye uygun olan ve çalışmayı kabul eden bireyler arasından rastgele seçilmiştir. 75 hastayla yapılan görüşmelerde ikinci bir uygulayıcı da hazır bulunmuş, uygulamaya müdahale etmeden izleyici olarak puanlama yapmıştır. Görüşmeci ve ikinci uygulayıcı, yanıtlarını bağımsız olarak iki farklı forma not etmiştir. Araştırmaya dahil etme kriterlerini karşılayan gönüllülere "Sosyodemografik Veri Formu", "Psiko-Onkoloji Temel Bilgilendirme Formu", "Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HADÖ)", "Algılanan Stres Ölçeği (ASÖ)", "Karnofsky Performans Ölçeği", "Kanserle Başa Çıkma Ölçeği (KBÇÖ)" uygulanmıştır. BULGULAR: Güvenilirlik değerlendirmesinde korelasyon analizi yapılmış ve ölçeğin iyi düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu görülmüştür. Cronbach alfa değerleri tüm ölçek için 0.826, bedensel belirti alt boyutunun için 0,792, ruhsal belirti alt boyutu için ise 0,749 olarak saptanmıştır. 2 PO-BF toplam ve alt ölçek puanları ile HADÖ, ASO, Karnofsky, KBÇÖ puanları arasındaki korelasyon düzeyleri değerlendirilmiştir. PO-BF puanları ile ASÖ, HADÖ-toplam puanları arasında pozitif yönlü, KBÇÖ ve Karnofsky ölçek puanları ile negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı ilişki (p < 0,01) saptanmıştır. Korelasyon düzeylerinin anlamlı çıkması, PO-BF'nin kanser hastalarının tıbbi zorluklarının yanı sıra anksiyete, depresyon, başa çıkma becerileri ve algılanan stres gibi ruhsal zorluklarının değerlendirilmesinde geçerli bir araç olduğunu göstermektedir. "Kaiser-Meyer-Olkin(KMO)" örneklem yeterliliği, 0,839 olarak ölçülmüştür, bu da verinin faktör analizi uygulanmaya elverişli olduğuna işaret etmektedir. Ölçeğin yapı geçerliliği için doğrulayıcı faktör analizi yapılmıştır. Bu çalışmada DFA için x2/df değeri, "CFI (Comparative Fit Index)", "RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation)", "TLI (Tucker Lewis index)" uyum indeksleri kullanılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi bulguları incelendiğinde x2/sd değerinin 3'ten düşük olduğu, CFI değerinin 0.97; RMSEA değerinin ise 0.034 olduğu görülmektedir. Bulgulara göre modelin veriye iyi uyum gösterdiği söylenebilir. SONUÇ: Bu çalışma ile PO-BF ölçeğinin Türkçe formunun geçerli ve güvenilir bir değerlendirme aracı olarak kullanılabileceği gösterilmektedir. Çalışmamız kanser hastalarının psikososyal ve fiziksel sıkıntılarının kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesine yönelik iyi bir kaynak olacaktır.