Memlük Dönemi Mushaflarının Zabt Ve İmla Açısından Değerlendirilmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölüm, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Nefise ÇELİKER

Danışman: Ziyad Ravaşdeh

Özet:

ÖZ

Memlük Dönemi Mushaflarının Zabt ve İmla Açısından Değerlendirilmesi

 Nefise ÇELİKER

  Memlükler miladi 13- 16. asırlar arasında hüküm sürmüş bir devlettir. Savaşların ve istilaların yoğun olduğu bir dönemde yaşayan bu devlet var olmak için verdiği mücadelenin yanında ilmi anlamda kendilerini geliştirmiştir. Önem verilen konulardan biri de Kur’an-ı Kerîm yazma faaliyetidir. Bu dönemde sanat açısından zengin, çok görkemli eserler ortaya koyulduğu bilinir. Bu görkemli mushaflarda imla önemli bir yer teşkil etmiş ve kimi zaman kendilerine has bir yöntem izlenmiştir. Hz. Osman zamanından bu yana yazılan Kur’an-ı Kerîmlerde kelimelerin imlasına dikkat edilmiş ve bununla ilgili kâideler belirlenmiştir. Belirli kurallar olmasının yanında yazımı hakkında ihtilaf bulunan kelimeler de varlığını korur. Mushafları yazanlar ise bu ihtilaflı yazımlardan birini seçerek eserlere dahil ederler. Eserlerdeki benzer veya farklı imlalar araştırmacılar tarafından tahlil edilir. Bu bulgular sayesinde yazma Kur’anlar hakkında bilgiler elde edilir. Bu araştırmada Memlükler döneminde yazılan Diyanet İşleri Başkanlığı Yazma Eserler Kütüphanesinde bulunan 0749, 6342, 7081, 7232 ve Chester Beatty Library’de mevcut olan 1464, 1437C, 1476 nolu dijital ortamda sunulmuş yedi mushaf, Kur’an tarihindeki yerlerinin belirlemesi için imla ve zabt açısından incelenecektir. Yazma eserler bağlamında yararlanılan paleografi, ortografi ve kodikoloji ilimleri ile mushafların zabt yönleri ele alınacaktır. Kur’an’ın imlası bağlamında kelimelerin yazım biçimlerinin incelendiği bu eserlerin, imla açısından meşhur olan, Memlükler dahil pek çok dönemin etkilendiği İbnü’l-Bevvâb ve Yâkût el-Müsta’sımî mushafları ile uyumlu olup olmadıkları tespit edilecektir. Yapılan tahliller sonucunda bu nüshaların tek bir mushafı ele almadığı ve her ikisinden yararlandığı kanaatine varılacaktır. Zaman zaman bu mushaflara uymayan ama imlaya aykırı da olmayan kendilerine özgü bir yol tercih ettikleri fark edilecektir.

  Anahtar Kelimeler: Kur’an, Resmü’l-mushaf, İmla, Zabt, Yazma eser.


bkz: 
  Nefise ÇELİKER, Memlük Dönemi Mushaflarının Zabt ve İmla Açısından Değerlendirilmesi, s. ii