Memlük Dönemi Mushaflarının Zabt Ve İmla Açısından Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölüm, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Nefise ÇELİKER
Danışman: Ziyad Ravaşdeh
Özet:
ÖZ
Memlük Dönemi
Mushaflarının Zabt ve İmla Açısından Değerlendirilmesi
Nefise ÇELİKER
Memlükler miladi 13- 16. asırlar
arasında hüküm sürmüş bir devlettir. Savaşların ve istilaların yoğun olduğu bir
dönemde yaşayan bu devlet var olmak için verdiği mücadelenin yanında ilmi
anlamda kendilerini geliştirmiştir. Önem verilen konulardan biri de Kur’an-ı Kerîm
yazma faaliyetidir. Bu dönemde sanat açısından zengin, çok görkemli eserler
ortaya koyulduğu bilinir. Bu görkemli mushaflarda imla önemli bir yer teşkil
etmiş ve kimi zaman kendilerine has bir yöntem izlenmiştir. Hz. Osman
zamanından bu yana yazılan Kur’an-ı Kerîmlerde kelimelerin imlasına dikkat
edilmiş ve bununla ilgili kâideler belirlenmiştir. Belirli kurallar olmasının
yanında yazımı hakkında ihtilaf bulunan kelimeler de varlığını korur. Mushafları
yazanlar ise bu ihtilaflı yazımlardan birini seçerek eserlere dahil ederler.
Eserlerdeki benzer veya farklı imlalar araştırmacılar tarafından tahlil edilir.
Bu bulgular sayesinde yazma Kur’anlar hakkında bilgiler elde edilir. Bu araştırmada
Memlükler döneminde yazılan Diyanet İşleri Başkanlığı Yazma Eserler
Kütüphanesinde bulunan 0749, 6342, 7081, 7232 ve Chester Beatty Library’de
mevcut olan 1464, 1437C, 1476 nolu dijital ortamda sunulmuş yedi mushaf, Kur’an
tarihindeki yerlerinin belirlemesi için imla ve zabt açısından incelenecektir. Yazma
eserler bağlamında yararlanılan paleografi, ortografi ve kodikoloji ilimleri
ile mushafların zabt yönleri ele alınacaktır. Kur’an’ın imlası bağlamında
kelimelerin yazım biçimlerinin incelendiği bu eserlerin, imla açısından meşhur
olan, Memlükler dahil pek çok dönemin etkilendiği İbnü’l-Bevvâb ve Yâkût
el-Müsta’sımî mushafları ile uyumlu olup olmadıkları tespit edilecektir.
Yapılan tahliller sonucunda bu nüshaların tek bir mushafı ele almadığı ve her
ikisinden yararlandığı kanaatine varılacaktır. Zaman zaman bu mushaflara
uymayan ama imlaya aykırı da olmayan kendilerine özgü bir yol tercih ettikleri
fark edilecektir.
Anahtar Kelimeler: Kur’an, Resmü’l-mushaf, İmla, Zabt, Yazma eser.
bkz: