Çoklu stresin denizkestanesi arbacia lixula üzerindeki etkilerinin çok disiplinli olarak araştırılması


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BERNA ŞAHİN

Danışman: Önder Kılıç

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Son zamanlarda artan sanayileşme ve kentleşme ile birlikte çevreye yüksek miktarda CO2 emisyonu yapılmaktadır. Deniz yüzey suyu tarafından absorbe edilen atmosferik CO2 deniz suyundaki H+ iyonlarının konsantrasyonunu arttırmakta ve böylece deniz ekosistemlerinde pH düşüşüne neden olmaktadır. Birçok araştırma deniz ekosistemlerinin önemli bir kirleticisi olan mikroplastiklerin toksik etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Yoğun plastik deşarjı nedeniyle deniz ekosistemlerinde MP konsantrasyonları zamanla artmaktadır. Denizel ekosistemlerde bir diğer önemli kirletici grubu ise yenilikçi teknolojilerde ve tıbbi uygulamalarda yaygın kullanımı ile artış eğilimi göstermekte olan nadir toprak elementleridir (NTE). Tüm bu antropojenik faaliyetler ekosistemlerin sürdürülebilirliği üzerindeki stresi artırmaktadır. Deniz organizmaları antropojenik faaliyetlerin bir sonucu olarak çeşitli stres faktörlerine maruz kalmaktadır. Okyanus asitlenmesi ile birlikte, mikroplastikler ve NTE'lerden lantanın artan kullanımı deniz türleri üzerindeki etkileri nedeniyle önem taşımaktadır. Bu tez çalışmasının temel amacı bahsi geçen stres faktörlerinin (düşük pH: pHT: 7,45, polietilen MP: 26 µg L-1 ve La: 9 µg L-1) denizkestanesi Arbacia lixula türünün fizyolojisi ve histolojisi üzerindeki tekli ve birleşik etkilerini araştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda, Ege Denizi'nin kuzeydoğusunda yer alan Saros Körfezi'nden A. lixula türü erişkin denizkestaneleri toplanarak laboratuvara getirilmiştir. Deney seti üç kirleticinin tekli ve birleşik olarak uygulanması sebebiyle 8 akvaryumu içerecek şekilde tasarlanmıştır. Laboratuvara getirilen organizmalar 9 gün süreyle laboratuvar koşullarına (20 ±2 oC, pHT: 8,00 ve tuzluluk: 38) alıştırılmıştır. Daha sonra 14 gün boyunca stresörlerin tekli ve birleşik uygulamalarına maruz bırakılmışlardır. Tüm deney üç tekrardan oluşacak şekilde yapılmıştır. OA, MP ve La'nın denizkestaneleri üzerindeki fizyolojik ve histolojik etkileri; solunum hızı, histopatolojik değişim, sölomositlerin sayısı ve canlılığı dikkate alınarak değerlendirilmiştir. Sonuçlara göre stresörlerin 14 gün boyunca denizkestanelerinde ölüme yol açmadığı belirlenmiştir. Sölomosit canlılığının genel olarak uygulanan stresörlerden etkilenmediği ancak toplam sölomosit sayısının bu stresörlerden daha düşük düzeyde etkilendiği belirlenmiştir. Sölomosit canlılığının özellikle üçlü stres grubunda (OA-MP-La) baskılandığı tespit edilmiştir. Solunum hızının ise uygulanan stresörlerden anlamlı düzeyde etkilenmediği belirlenmiştir. Histolojik inceleme sonucuna göre kontrol grubuna kıyasla OA-La, MP, MP-La ve OA gruplarında kript uzunluğunda kısalma ve epitel kalınlığında incelmeler tespit edilmiştir. Bu sonuçlar kript yapısında bir atrofiye işaret etmektedir. Çalışmadan elde edilen sonuçlar farklı seviyelerde ve daha uzun süreli maruziyetlerde uygulanan stresörlerin kronik etkilerini daha iyi anlamak için çok yönlü araştırmalara ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Ayrıca, yapılacak benzer çalışmalarda moleküler tekniklerin de uygulanacağı tamamlayıcı analizlere ihtiyaç olduğu görülmektedir.