Türkiye'de Değişen Dindarlık Göstergeleri ve Sosyal Medya
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Filiz Çömez Polat
Danışman: Göklem Tekdemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünya üzerinde insanların yaşam biçimlerini ve bakış açılarını temel olarak etkileyen pek çok din bulunmaktadır. Hodgetts ve Luthans (1997) dinin insan davranışlarını etkilediğini; toplumda bireylerin diğerlerine yönelik davranışlarının nasıl olacağına dair dinlerin yol gösterici taraflarının olduğunu belirmektedir. Bu anlamda din bireysel ve toplumsal etkileri olan, çok yönlü ve derin bir kavramdır. Bu çalışmanın çıkış noktası kendisini dindar olarak tarifleyen insanların dindarlığı yaşama ve ifade biçimlerinin farklılık gösterdiği gözlemine dayanmaktadır. Batı'da hız kazanan dini çalışmalar ve Hristiyanlık üzerinden çeşitlenen dindarlık kavramlarına yönelik farklı tanımlamalar dindarlık çalışmalarına yönelik merakı arttırmaktadır. Bunun yanı sıra Batı'da da Hristiyanlık üzerinden yapılan dindarlık tanımlarındaki değişikliğin-çeşitliliğin Türkiye'de nasıl tanımlandığı ya da dindarlığın nasıl çeşitlendirildiği kültüre bağlı farklılıkların anlaşılmasına olanak tanıyabilir. Sosyal medya kullanımını günlük yaşamın her alanını etkilediği gibi dinin yaşanma biçimlerini de etkilemiş olabilir. Dolayısıyla kendini dindar olarak tarifleyen insanların dindarlığı yaşama ve ifade biçimlerinin sosyal medya kullanımı ile olan ilişkisi bu araştırmanın odak noktasını oluşturmaktadır. 2000'li yıllar internet ve çevrim içi iletişimin hızla yayılmaya başladığı, bilgiye ulaşma kaynaklarındaki artışın ve sosyal medya kültürünün her kesime sirayet ettiği bir dönem olarak düşünülebilir. Sosyal medya /internet kullanımının ya da başka bir ifade ile bilgisayar aracılı iletişimin yoğunlaşmasıyla birlikte dindar kesimin iletişim kaynakları da çeşitlilik kazanmıştır. Bireylerin dinin tutum ve davranışlarının ait oldukları dini gruplar temelinde araştıran pek çok araştırma, özellikle dinin çevrimiçi kullanımının gruplar arası ilişkiler bağlamında etkisine odaklanmaktadır (Tsai, 2015). Kavramsal çerçevesini dindarlık ve muhafazakârlık ekseninde yürüten çalışma; muhafazakâr ve dindar kesimin tüketim anlayışını hem sosyal medya kullanımından hem de gerçek yaşamlarındaki tüketim alışkanlıklarından hareketle irdelemektedir. Bu çalışmada dindarlık algısına dair anlam inşalarının sosyal psikolojik bir yaklaşım ile incelenmesi hedeflenmektedir. Araştırmanın amaçları doğrultusunda hem nitel hem de istatistiksel olmak üzere iki farklı yöntem kullanılmıştır. Sonuçlar göstermektedir ki, Türkiye'de muhafazakâr dindarlığın anlamlandırılması ve tüketim dinamikleri ile olan ilişkisinde farklı dini yönelim biçimlerinin etkisi bulunmaktadır. Özellikle muhafazakâr kesimin din öncelikli tüketim alışkanlığı üzerinde katı kuralcı ve dışsal dini yönelimli olmanın dolaylı yoldan etkisinin olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: dindarlık, muhafazakârlık, dini yönelim biçimleri, tüketim, sosyal medya kullanımı