Osmanlı Devleti'nde Yabancı Okullarda Din Eğitimi: Robert Koleji Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Beyza Yılmaz
Danışman: Ayşe Zişan Furat
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, 19. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde faaliyet gösteren yabancı okulların din eğitimi uygulamalarını, Robert Koleji üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Osmanlı Devleti'nin çok kültürlü yapısı, Batılılaşma süreci ve kapitülasyonların sağladığı ortam, yabancı devletlerin Osmanlı topraklarında eğitim ve misyonerlik faaliyetlerini yaygınlaştırmalarına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda Amerikalı Protestanlar tarafından kurulan Robert Koleji, hem gayrimüslim hem de Müslüman öğrenciler için dini ve seküler eğitimin bir arada verildiği önemli bir kurum haline gelmiştir. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve betimsel analiz teknikleriyle gerçekleştirilmiştir. Birincil kaynak olarak Robert Koleji'nin yıllık raporları, misyoner hatıraları, arşiv belgeleri ve dönemin nizamnameleri; ikincil kaynak olarak ise konuya dair akademik kitap ve makaleler kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, Osmanlı Devleti'ndeki yabancı okulların yalnızca eğitim faaliyetleriyle sınırlı kalmayıp, aynı zamanda sosyo-kültürel ve dinî bir etki alanı oluşturduğunu göstermektedir. Araştırmanın birinci bölümünde Osmanlı topraklarında yabancı okulların kurulmasına zemin hazırlayan siyasal, hukuki ve dini gelişmeler incelenmektedir. Ayrıca yabancı devletlerin kurduğu okulların tarihi gelişimleri incelenmiştir. İkinci bölümde Amerikan Board misyoner teşkilatının kurduğu okullardaki eğitimin genel amaçları ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde Robert Koleji'nde verilen din eğitiminin içeriği incelenmiştir. Kolejin, Bebek'te kurulan bir İlahiyat Okulu olarak başlayan serüveninin zamanla sekülerleşen bir eğitim kurumuna dönüşmesi, Osmanlı Devleti'nde Batı etkisinde şekillenen yeni bir zihniyet dünyasının da göstergesi olmuştur. Araştırma, Osmanlı Devleti'nde kurulan yabancı okulların zamanla hem Türkiye'nin laikleşme sürecinden hem de Amerikan eğitim sisteminde gelişen seküler pedagojiden etkilenerek, dini eğitimi ahlaki temellere dayalı, laik bir anlayışla sürdürdüklerini göstermiştir. Robert Koleji, yalnızca bilimsel ve teknik bilgiye dayalı değil aynı zamanda dinî eğitim vererek Türkiye'nin modernleşmesinde önemli bir rol oynamıştır. Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Yabancı Okullar, Robert Koleji, Din Eğitimi, Amerikan Board, Misyonerlik