Gezegen oluşum disklerinde Ohmik difüzyonun manyetik dönme kararsızlığına katkısı

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Fizik Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Burak Kınanoğlu

Danışman: Ayşe Ulubay

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Manyetik dönme kararsızlığı (Magnetorotational Instability: MRI), kütle aktarım disklerinde açısal momentum taşınımını açıklamak için en güçlü mekanizma adaylarından biri olarak kabul edilmektedir. Gezegen oluşum disklerinin iç bölgelerinde, Ohmik difüzyon nedeniyle bu kararsızlığın büyüme oranı ideal manyetohidrodinamik (MHD) durumdan farklılık göstermektedir. Bu tezde, doğrusal kararlılık analizi yöntemiyle diyamanyetik gezegen oluşum disklerinde Ohmik difüzyonun MRI üzerindeki etkisi incelenmiştir. Manyetik alanın hem radyal hem de dikey bileşenleri dikkate alınarak, eksen-simetrik tedirginliklerin büyüme oranları belirlenmiştir. Ohmik difüzyonun katkısını belirleyen manyetik Reynolds sayısı (ReM), manyetik alan bileşenlerinin oranı (κ), manyetik alan gradyenti (G) ve manyetizasyon parametresi (ε) gibi parametrelerin etkileri araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlar, daha önceden yapılan çalışmalarda olduğu gibi, ReM azaldıkça Ohmik difüzyonun MRI'yı baskılayarak maksimum büyüme oranını düşürdüğünü ve kararsızlık bölgesini daralttığını göstermektedir. Ancak manyetizasyon parametresi ε artırıldığında kararsızlık aralığı genişlemekte ve bazı durumlarda ReM azaldıkça büyüme oranı artmaktadır. Manyetik alan gradiyentinin göz önüne alınması maksimum büyüme oranını artırarak ve kararsızlık bölgesini genişleterek MRI'yı güçlendirmektedir. Ayrıca κ parametresinin artırılması, maksimum büyüme oranlarını artırmaktadır. Bu bulgular, gezegen oluşum disklerinin iç bölgelerinde MRI'nın manyetizasyon ve Ohmik difüzyon altında da etkili bir şekilde işleyebileceğine işaret etmektedir.