ACE2 aktivatörü diminazen aseturatın yüksek yağlı diyetle indüklenen karaciğer hasarı üzerine etkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Temel Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞEFİKA NUR GÜMÜŞ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Abdurrahman Fatih Aydın
Eş Danışman: İlknur Bingül
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Alkole bağlı olmayan steatohepatit (NASH), alkole bağlı olmayan yağlı karaciğer hastalığının (NAFLD) daha ileri ve agresif bir formu olup, fibroz ve siroza kadar ilerleyebilen geniş bir spektrum göstermektedir. Organizmada kan basıncı ve su-elektrolit dengesini düzenleyen renin-anjiotensin sisteminin (RAS) klasik yolunun aktivasyonu inflamasyon, oksidatif stres ve fibrotik değişiklikleri tetiklerken; alternatif yol ise vazodilatör, antiinflamatuar ve antifibrotik etkiler göstermektedir. Bu nedenle, RAS aktivasyonunun NAFLD/NASH'ın ileri lezyonlara progresyonunda önemli bir uyarıcı rol oynadığı düşünülmektedir. Diminazen aseturat (DIZE), anjiotensin dönüştürücü enzim 2'nin (ACE2) aktivitesini artıran antiparaziter bir ilaçtır. Bu çalışmada, Ang-II reseptör blokeri telmisartan ile ACE2 aktivatörü DIZE'nin tek başına ve kombine kullanımının NASH üzerindeki etkilerinin olası mekanizmalarla birlikte değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: 17 hafta boyunca yüksek yağlı ve yüksek kolesterollü (HFHC) diyet ile beslenen Sprague Dawley soyu erkek sıçanlara son altı hafta telmisartan (10 mg/kg/haftada beş gün; gavaj) ve/veya DIZE (15 mg/kg/haftada beş gün; i.p.) uygulanmıştır. Serumda karaciğer fonksiyon testleri, insülin direnci (IR), trigliserit (TG), total kolesterol (TC) ve RAS göstergeleri; karaciğerde ise TG, TC, hidroksiprolin (HYP), RAS mRNA ekspresyonları, prooksidan-antioksidan ve inflamatuvar göstergeler değerlendirilmiştir. Histopatolojik incelemelerle de tedavinin etkinliği belirlenmiştir. Bulgular: HFHC diyet karaciğerde TG düzeyleri, oksidatif stres ve inflamasyonda artışa, fibrotik değişiklere ve RAS aktivasyonuna neden olmuştur. Telmisartan ve DIZE tedavileri, özellikle kombine uygulandığında, insülin direnci ile serum ve karaciğer lipit profilinde belirgin azalma sağlamıştır. Prooksidan belirteçler, myeloperoksidaz (MPO) aktivitesi, NFκB ve HYP düzeylerinde anlamlı azalmalar, antioksidan parametrelerde ise belirgin artışlar saptanmıştır. Ayrıca, alternatif RAS yolağının aktivasyonu ile tedavi gruplarında RAS dengesi yeniden sağlanmıştır. Histopatolojik incelemelerde steatoz, fibroz ve inflamasyon skorlarında anlamlı azalmalar gözlenmiş, bu etkinin en belirgin şekilde telmisartan ve DIZE'nin kombine tedavisinde ortaya çıktığı belirlenmiştir. Sonuçlar: HFHC diyete bağlı karaciğer hasarının gelişimi oksidatif stres ve RAS aktivasyonu ile ilişkili bulunmuştur. Telmisartan ve ACE2 aktivatörü DIZE'nin tek başına veya kombine tedavisiyle alternatif RAS yolu aktive edilmiş; buna bağlı olarak oksidatif stres belirteçlerinde düzelme ve NAFLD/NASH patolojisinde gerileme görülmüştür.