Cinsiyet tanımlarında göstergelerin kullanımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Elçin Elçi
Danışman: Göklem Tekdemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, cinsiyetler için belirlenmiş uzlaşımsal tanımların, aile kurumu içinde ve ekseninde izini sürmektedir. Çalışma dâhilinde, dikotomik cinsiyetçi bakışın söylemsel pratikler aracılığıyla inşasını öngören dil yaklaşımları temel alınarak, aile içi etkileşimde (anne-baba, anne-baba-çocuk) dikotomik kurguya ait bedensel ve normatif göstergelerin kullanımıyla üretilen kategorik ve söylemsel içeriklerin belirlenmesi ve bu içeriklerin simetrik etkileşimlerde (çocuk-çocuk etkileşimleri) nasıl sürdürüldüğünün tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Çalışmanın katılımcılarını, anneler, babalar ve çocukları ile bu çocukların akranları olan toplam 40 kişi oluşturmaktadır. Aile içi ve ekseninde yer alan cinsiyet söylemlerine ulaşmak için cinsiyet kavramları içeren tabu oyun kartları ile cinsiyet bazında bedensel ve normatif göstergelerin uyumu açısından çeşitlilik gösteren görsel materyaller kullanılmıştır. Katılımcıların söylemleri söylem analizi ve kategori üyeliği analizi ile incelenmiştir. Yetişkin katılımcılar, cinsiyet etiketlemede kararsızlık yaşadıkları durumlarda 'beden parçalarının cinsiyetlendirilmesi' yoluyla anlatıma gitmektedir. Bu, heteronormatif söyleme işaret etmektedir. Katılımcıların cinsiyet tanımlamalarında heteronormatif ve dikotomik söylem inşaları dışına çıkmalarına yarayan, görünürlüğün aracı olduğu 'olağanlaştırma söylemi' saptanmıştır. Anne ve babaların çocuklarıyla dikotomik cinsiyet kategorilerine içkin varsayımlarla etkileşime girdikleri tespit edilmiş olup, cinsiyet rolleri ve çakışan cinsiyet kategori üyeliği eylem sınırları dâhilinde, cinsiyetlerin kategorik varsayımlarını esnetmeye gittikleri dil kullanımlarına da rastlanmıştır. Bu söylemsel içeriklerin çocuk-çocuk etkileşimine aktarıldığı görülmüştür. Çocuk-çocuk etkileşimlerinde cinsiyet tanımlamada yaşanan kararsızlığın normatif gösterge kullanımıyla giderildiği ve argümantatif müzakerede kategori esnetildiği ve yeni kategori oluşturulduğu tespit edilmiştir.Bu çalışma sonucunda, sosyal değişime olanak tanıyacak cinsiyetlerin yeniden inşasının çeşitli cinsiyet pratiklerinin görünürlüğüne tanıklık edilmesi ve olağanlaştırılmasıyla desteklenebileceği gözlemlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Cinsiyet tanımları, Dikotomik cinsiyet, Olağanlaştırma söylemi, Heteronormatif söylem, Söylem analizi, Kategori üyeliği analizi