Arabidopsis thaliana'DA KOMBİNE KURAKLIK VE AZOT AÇLIĞI İLE İLİŞKİLİ MİKRORNALARIN TRANSKRİPTOMİK ANALİZLERİ.


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMMANUELA LEMNYUY WIRSIY

Danışman: Özgür Çakır

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kuraklık ve besin eksikliği gibi abiyotik stres faktörleri, bitki büyümesi ve tarımsal üretkenlik için önemli kısıtlamalardır. İklim değişikliğinin çevresel dalgalanmaları yoğunlaştırmasıyla birlikte, bitkiler giderek daha fazla stres faktörüne maruz kalıyor ve bu da hayatta kalmalarını ve verimlerini önemli ölçüde etkiliyor. Stres tepkilerini yöneten moleküler mekanizmaları anlamak, gelişmiş esnekliğe sahip mahsuller geliştirmek için çok önemlidir. Bu mekanizmalar arasında, mikroRNA'lar ve transkripsiyon faktörleri, gen ekspresyonunun düzenlenmesinde ve adaptif tepkilere aracılık edilmesinde çok önemli roller oynar. Bu çalışmada, Arabidopsis thaliana callus dokuları, miRNA'ların ve hedef genlerinin ekspresyon paternlerini araştırmak için Murashige ve Skoog kültür ortamı kullanılarak kombine kuraklık ve azot eksikliği stresine maruz bırakıldı. Dizileme sonuçları, birleşik koşullar için ortak olan 117 miRNA'yı ortaya çıkarmaktadir. Farlı şekilde ifade edilen bazı miRNA'lar, miR156j, miR157b, miR158b, miR166b'yi içermektedir. Bu miRNA'lar, uygulamalar arasında farklı gen anlatım modelleri sergiledi ve bu da kök gelişimi, hormon sinyalizasyonu ve transkripsiyonel düzenleme gibi stres adaptasyon mekanizmalarına dahil olduklarını düşündürdü. miR390, miR781, miR1543, miR829, miR8155, miR5643 ve miR403 gibi daha önce karakterize edilmiş birkaç miRNA da tespit edildi. Gen hedefi tanımlaması doğrulandı miR165 ve miR166, meristem başlangıcını ve vasküler gelişimi kontrol eden PHABULOSA, PHAVOLUTA, REVOLUTA ve CORONA'yı düzenler. RH39, çoklu stres koşulları altında metabolik yolakların etkileşiminde anahtar bir düzenleyici olarak tanımlanırken, miR319 tarafından hedeflenen TCP24'ün azot eksikliği durumunda ikincil hücre duvarı kalınlaşmasını modüle ettiği belirlenmiştir. Ek olarak, fosfat homeostazında yer alan UBC24, stres uygulamalar arasında farklı şekilde anlatım sergileyerek azot eksikliği tepkilerindeki düzenleyici rolünü vurguladı. Gen Ontolojisi analizi, stres adaptasyonunu yöneten karmaşık moleküler ağları yansıtan transkripsiyonel düzenleme, ATP'ye bağlı aktivite ve RNA helikaz fonksiyonlarında zenginleşmeyi vurguladı. Bu bulgular, birleşik streslere yanıt olarak miRNA aracılı düzenleyici mekanizmalar hakkında yeni bilgiler sağlayarak, genetik mühendisliğinin çevresel zorluklara karşı mahsul direncini artırması için potansiyel hedefler sunar.