Kuraklık stresi altında nanopriming uygulamasının domates bitkisinde çimlenme ve fide gelişimine etkilerinin araştırılması


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEDANUR ŞEBİKBAY

Danışman: Özgür Çakır

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Artan küresel ısınmayla birlikte günümüzün en önemli abiyotik stres faktörlerinden birisi haline gelen kuraklık, bitki büyüme ve gelişimini olumsuz etkileyerek verim kaybına yol açmaktadır. Kuraklık stresi; bitkilerde stomaların kapanması, fotosentetik aktivitenin azalması, reaktif oksijen türlerinin (ROS) birikimi, büyümenin durması, karbon asimilasyonunun azalması gibi çeşitli fizyolojik ve biyokimyasal değişikliklere yol açarak bitki verimini ciddi şekilde azaltmaktadır. Kuraklık stresine karşı bitkilerde tolerans geliştirebilmek için klasik ıslah metotları, genetik mühendisliği gibi teknikler kullanılmakla birlikte, bu yaklaşımlar, zaman alıcı, maliyetli ve uygulanabilirliği açısından sınırlı kalabilmektedir. Bu nedenle düşük maliyetli, kolay uygulanabilen bir metot olan priming yaklaşımı son yıllarda oldukça yaygınlaşmıştır. Priming uygulaması bitkilerin belirli bir süre boyunca belirli ajanlara maruz bırakılması işlemidir. Tohum priming, tohumların su alma kapasitesini arttırarak, çimlenmesini iyileştirmektedir. Ayrıca stres hafızası oluşturarak bitkilerin stresle karşılaşmaları durumunda daha hızlı yanıt vermelerini sağlayarak tolerans kazandırabilmektedir. Bu tez çalışmasında domates tohumlarına farklı konsantrasyonlarda silikon dioksit (SiO2) nanopartikülü ile priming uygulaması yapılmış ve kuraklık stresi altında morfolojik analizler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgura göre uygun konsantrasyon belirlenmiştir. Belirlenen konsantrasyonda priming uygulaması yapılan tohumlar kuraklık stresi içeren besiyerlerine ekilerek fizyolojik ve proteomik analizler gerçekleştirilmiştir. KURAKLIK STRESİ ALTINDA NANOPRİMİNG UYGULAMASININ DOMATES BİTKİSİNDE ÇİMLENME ve FİDE GELİŞİMİNE ETKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI xvii Fizyolojik analizler olarak klorofil miktarı ve prolin içeriği tayin edilmiştir. Analiz sonucunda kuraklık stresi altında priming uygulamasının klorofil miktarında anlamlı düzeyde artışa; prolin içeriğinde ise anlamlı düzeyde azalışa sebep olduğu gözlemlenmiştir. Proteomik veriler sonucunda artan ve azalan proteinlerin gen ontoloji ve KEGG analizleri değerlendirildiğinde ise MS ortamında priming uygulamasının anlatımı artan proteinlerde fotosentez, Calvin döngüsü ile karbon fiksasyonu, karbonhidrat metabolizması, glikoliz, glukoneogenez, karbonhidratların katabolik proseslerinde zenginleşme gözlemlenmiştir. Kuraklık stresi altında priming uygulaması sonrasında fotosentezde görevli bazı proteinlerin anlatımının arttığı ve KEGG analizleri değerlendirildiğinde de en fazla zenginleşmenin fotosentez ve karbon fiksasyon metabolizmasında olduğu saptanmıştır. Bu tez çalışmasının, priming uygulamasının bitkideki hangi mekanizmaları tetiklediğinin anlaşılmasına katkı sağlayacağı düşünülmektedir.