Bergson felsefesinde hayat hamlesi tasavvuru


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, FELSEFE TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SELİM GÜRSEL AVCI

Danışman: Muharrem Hafız

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Yunan mitolojisi ve diğer eski çağların mitolojilerinin tümünde kâinatın ve içinde yaşayan canlıların ortaya çıkışı benzer şekillerde anlatılır. Kadim zamanlardan gelen ve tüm medeniyetlere bazı değişikliklerle yayılan yaratılış telakkisi semavi dinlerde de görülmektedir. Üstelik evrim ve tekâmül fikrinin İslam dini dahil dini düşüncelerde çeşitli yönleriyle savunulduğu söylenebilir. Günümüzde evrim kavramı yaratılışın inkârı şeklinde anlaşılmaktadır. Halbuki evrim, doğal halinde, yaratılışın inkârı değil izahı olarak anlaşılabilir. Nitekim İslâm dünyasında genellikle bu şekilde anlatılmış ve son derece tabii biçimde savunulmuştur. Bununla birlikte, evrim düşüncesi Batı'da hızla yayılmış, bilimdeki gelişmeleri arkasına almış ve klasik anlamda yaratılışı savunanlara karşı kullanılmıştır. Fransız filozof Henri Bergson (1859-1941) "yaratıcı tekâmül" anlayışını tam bu dönemde ortaya atmış, birbirinden farklı evrim teorilerini eleştirerek, tekâmülün bir yaratma olduğunu göstermek suretiyle evrim düşüncesini İslâmî dönemdeki aslına geri döndürmüştür. Buna rağmen Müslüman aydınlar bu görüş üzerinde yeterince çalışmamış, çağdaş evrim tartışmalarına İslâmî açıdan katılmak yerine, onun dışında kalmayı tercih etmişlerdir. Bu tezde Henri Bergson'un "Hayat Hamlesi" anlayışı incelenmiş ve inanç gibi bilimin de hurafeler üretmeye yatkın olduğunu göstermesi bakımından, bu anlayışın önemine dikkat çekilmiştir. Ayrıca bu çalışmada Bergson'un hayat hamlesi anlayışının, yaratılışçılarla evrimcilerin aynı dili konuşması için bir zemin, inancın bilimle var olmaya devam etmesi ve ona arkasını dönmek zorunda kalmaması için bir imkân olduğu tezi savunulmuştur.