Al Katkılı ZnO İnce Filmlerin Solar Parametrelerinin Belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mehdi TONKA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Feyza Güzelçimen
Eş Danışman: Nilgün Baydoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, artan küresel enerji ihtiyacı ve fosil yakıt kullanımına bağlı çevresel sorunlar karşısında, güneş ısı kontrolünün enerji verimliliği üzerindeki etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda, Al katkılı çinko oksit (ZnO:Al) ince filmlerin sol-jel spin kaplama yöntemiyle üretilmesi ve bu filmlerin solar parametrelerinin değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Çalışmada, fotovoltaik (PV) sistemlerin enerji verimliliğini artırmak amacıyla, ZnO:Al şeffaf iletken oksit (TCO) tabakalarının güneş ışınımı ile etkileşimleri incelenmiş; kaplama parametrelerinin (döndürme hızı, katman sayısı, tavlama sıcaklığı) bu etkileşim üzerindeki etkileri detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Bu doğrultuda filmlerin yapısal, elektriksel ve optik karakterizasyonları gerçekleştirilmiştir. Deneysel bulgular, döndürme hızı ve tavlama sıcaklığındaki artışın ZnO:Al ince filmlerinin kalınlığı ve optik geçirgenliği üzerinde anlamlı değişikliklere yol açtığını göstermiştir. X-ışını kırınımı (XRD) analizleri, 500 °C üzeri tavlanan örneklerde kristal yapının daha düzenli hale geldiğini ve ZnO'nun wurtzite fazında kristallendiğini ortaya koymuştur. Taramalı elektron mikroskopisi (SEM) görüntüleri, film yüzeyinin homojenliğini ve yüzey pürüzlülüğündeki değişimleri ortaya koyarken, atomik kuvvet mikroskopisi (AFM) analizleri ise dönüş hızı ve katman sayısına bağlı olarak yüzey topografyasındaki farklılıkları göstermiştir. Bu değişimlerin, solar yansıtıcılık ve geçirgenlik gibi optik özelliklerin optimize edilmesinde etkili olduğu belirlenmiştir. Ultraviyole-görünür-yakın kızılötesi (UV-VIS-NIR) spektrofotometresi ile gerçekleştirilen optik ölçümler sonucunda, ultraviyole geçirgenliği (τuv), görünür geçirgenlik (τvis) ve toplam solar geçirgenlik (τe) değerleri belirlenmiş; bu veriler kullanılarak toplam güneş enerjisi geçirgenliği (g) ve gölgeleme katsayısı (SC) hesaplanmıştır. Elde edilen sonuçlar, ZnO:Al ince filmlerin yüksek geçirgenlik ve yüksek iletkenlik özellikleri sayesinde, özellikle sıcak iklim bölgelerinde güneş kontrol camı olarak etkin bir şekilde kullanılabileceğini göstermektedir. Bu çalışma, ZnO:Al ince filmlerin güneş kontrol kaplaması olarak potansiyel kullanımını ortaya koymakta ve hem uzay teknolojileri hem de mimari uygulamalar kapsamında enerji verimliliği ve termal konforun artırılmasına katkı sunmaktadır. Ayrıca, güneş enerjisi sistemlerinin tasarımında solar parametrelerin optimize edilmesine yönelik bilimsel bir temel sağlamaktadır.