Çoklu hipofiz hormon eksikliği olan olgularda Yeni Nesil Dizileme Tekniklerinin moleküler patolojinin aydınlatılmasına katkısı ve genotip fenotip ilişkisinin araştırılması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Zehra Yavaş Abalı
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Zehra Oya Uyguner
Eş Danışman: Güven Toksoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çoklu hipofiz hormonu eksikliği (ÇHHE), hipofiz transkripsiyon faktörlerini kodlayan genlerdeki varyantlar nedeniyle bir veya daha fazla hipofiz hormonunun eksikliği olarak tanımlanmaktadır. ÇHHE olgularında genetik etiyolojinin belirlenmesi, hipofiz disfonksiyonunun derecesi ve hipofiz dışı özelliklerin öngörülmesini sağlar; ancak, günümüzde pek çok olgunun genetik etiyolojisi aydınlatılamamaktadır. Bu çalışmanın amacı, farklı moleküler teknikler kullanarak incelenmiş geniş bir ÇHHE kohortunda genetik etiyolojiyi tanımlamak ve genotip-fenotip ilişkisini belirlemektir. Hedefli bir ÇHHE gen paneli (25 gen) 118 indeks olguda (45 kadın) uygulanmıştır. Seksen bir olguda Multiplex ligasyon bağımlı prob amplifikasyonu (MLPA) kullanılmıştır. Klinik ekzom dizileme (KED) 17 olguda, tüm ekzom dizileme (TED) ise 15 indekste (n=2 trio; n=2 duo) kullanılmıştır. Olguların pediatrik endokrinoloji kliniğine başvuru yaşı ortanca 5,9 yıldı. Akrabalık oranı %40,8 idi. Boy kısalığı en sık başvuru nedeniydi (%63,2). Panel testi ile toplam 98 olgu analiz edilmiş ve 11 olguda ÇHHE ile ilişkili genlerde varyant tespit edilmiştir. Bu genler GHSR (n=1), IGSF1 (n=2), LHX3 (n=1), POU1F1 (n=2), PROKR2 (n=2) ve GH1 genleriydi (n=1). KED ile analiz edilen olguların %29,4'ünde (5/17) moleküler etiyoloji belirlenirken TED analizinde GLI2 (n= 2), RNPC3 (n= 2), ROBO1 (n=1) ve SMCHD1 (n=1) genlerinde varyant saptanmıştır. TED analizi yapılan olguların üçünde aday gen tespit edilmiştir (ALDH18A1, MFHAS1 ve DHX29). Çeşitli tekniklerin kullanımı ile moleküler etiyoloji, toplamda kohortumuzun %21,2'sinde belirlenebilmiştir. Bu oran, henüz tanımlanmamış yolakların, epigenetik faktörlerin ve çevresel etkilerin de ÇHHE patogenezinde rol oynayabileceğini göstermektedir.