Hücresel Senesensin IPFli Hastalardan İzole Edilen Miyo/fibroblastlardaki Fibrotik Etkisinin Araştırılması


Yıldırım M. (Yürütücü), Öztay F., Esen M. F.

Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2026 - 2028

  • Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
  • Destek Programı: BAP Araştırma Projesi
  • Başlama Tarihi: Mayıs 2026
  • Bitiş Tarihi: Mayıs 2028

Proje Özeti

İdiyopatik pulmoner fibrozis (IPF), nedeni bilinmeyen, akciğer interstisyumunda aşırı ekstrasellüler matriks (ECM) birikimiyle karakterize, ilerleyici ve geri dönüşü olmayan bir hastalıktır. Yaşlanma IPF için başlıca risk faktörüdür ve IPF’li fibroblastlar hücresel yaşlanma özellikleri taşır. Normal onarımda yaşlanmış fibroblastlar ECM birikimini sınırlayıcı bir rol üstlenirken, IPF’de bu hücreler SASP aracılığıyla pro-fibrotik ve inflamatuvar yanıtları arttırabilir.

Laboratuvarımızda yapılan ön çalışmalarda, IPF hastalarından izole edilen primer akciğer fibroblastlarında hidrojen peroksit (H²O²) uygulamaları ile güçlü bir şekilde senesens uyarımı indüklendi. Senesensli fibroblastlarda proliferasyonun baskılandığı, SA-β-gal pozitifliği ve SASP salınımının arttığı gösterildi. Hücre içi α-SMA, kollagen ve fibronektin protein seviyeleri azalırken, bu proteinleri kodlayan genlerin ise ekspresyonunun arttığı belirlendi ve transkripsiyonel uyarıya rağmen protein sentezinin baskılandığı görüldü. Bu verilere göre, H²O² ile uyarılan senesensin primer fibroblastlarda anti-fibrotik bir yanıt oluşturduğunun belirlenmesi üzerine, söz konusu anti-fibrotik yanıtın altında yatan mekanizmaların araştırılması gerekliliğini ortaya koydu.
Çalışmamızda, senesensli fibroblastlarda (sDHLF) endoplazmik-retikulum (ER) stresinin gelişip gelişmediği, ER stresi ile ilişkili proteinlerin (GRP78–CHOP–Calreticulin–Calnexin–ATF4–IRE1α–eIF2α–PERK) Western blot/ELISA yöntemleri ile miktarlarının analiz edilmesi ile araştırılacaktır. İlaveten, ER stres inhibitörü olan TUDCA kullanımı ile sDHLF’lerde azalan α-SMA, kollagen, fibronektin ekspresyonlarının artıp artmadığına bağlı olarak bu azalmış protein seviyesinden ER stresinin sorumlu olup olmadığı belirlenecektir. sDHLF hücrelerinin, NHLF, DHLF, A549 hücrelerinde; fibrotik ve/veya anti-fibrotik yanıt ve M0 makrofajlar ile ko-kültüre edilmesi sonrası ise bu hücrelerde; makrofaj polarizasyonu üzerindeki etkisi ELISA(IL-6-IL-8-IL1β-IL-10-TNF-α-CCL17-CCL18) ile araştırılacaktır. Normal (DHLF) ve senesensli (sDHLF) fibroblastların sekretomu proteomik analizlerle belirlenecektir. Ek olarak, sDHLF’lerin immün-benzeri fenotip kazanımı immün belirteçlerin (HLADR, CD40, CD74 ve CD80) gen ekspresyonları belirlenerek senesensin, fibroblastlarda immün fenotip kazanımında etkili olup olmadığı araştırlacaktır. Ayrıca, bu iş paketinde IPF hastalarına ait tek hücre RNA-sekans (scRNA-seq) verileri üzerinden biyoinformatik analizler ile senesens ve immün fenotip ilişkisi analiz edilecektir. Çalışma, IPF patogenezinde senesensin çok boyutlu rolünü ve fibroblastların fonksiyonel plastisitesini çözümlemeye çalışan özgün bir yaklaşım sunmaktadır.