İstanbul’da Evsizlikle Mücadelede Sivil Toplumun Etkinliği: Tespit, Değerlendirme ve Yeni Öneriler

---

Karaman H.(Yürütücü), Altın A., Acar B., Akyurt M. A., Gürel M., Gürel N.

TÜBİTAK Projesi, 3005 - Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı, 2025 - 2027

• Proje Türü: TÜBİTAK Projesi
• Destek Programı: 3005 - Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı
• Başlama Tarihi: Ekim 2025
• Bitiş Tarihi: Şubat 2027

Proje Özeti

Bu çalışma İstanbul’da evsizlik alanında faaliyet yürüten sivili toplum kuruluşlarının etkinliğini geliştirmek üzere bir arayışı ifade etmektedir. Evsizlik sorunu, kamusal hizmet modellerinin erişmekte zorlandığı bir çalışma alanıdır. Gerek kamusal hizmet modellerinin yapısı ve yasal süreçler gerekse de evsiz grupların kamu kurumlarıyla zayıf ilişki eğilimi gibi unsurlar, bu gerçeklik içinde sivil toplum alan açmakta; bir diğer ifadeyle sorumluluk yüklemektedir. İstanbul örneğinde sivil toplumun bu yöndeki etkinliği yüksektir. Bu projede STK’ların bu yöndeki etkinliği tespit edilecek, eleştirel bir yaklaşımla değerlendirilecek ve bu etkinliği arttırmaya yönelik yeni öneriler tartışılacaktır. Bu doğrultuda çalışma aşamaları şu şekilde belirlenmiştir.

1. Aşama: Proje kapsamında ilk olarak İstanbul’da evsizlik alanındaki sivil toplum tecrübesi yatay bir araştırma ile tespit edilerek hizmetleri detaylı biçimde keşfedilecektir. Bu noktada asgari 10 STK’nın değerlendirmeye alınması beklenirken ilçe bazlı olarak bu sayı arttırılmaya çalışılacaktır. Bu aşamada nitel görüşme, katılımlı gözlem ve doküman inceleme gibi veri toplama araçları kullanılacaktır.
2. Aşama: İkinci aşamada bu hizmetlerin hangi yöntemlerle nasıl yürütüldüğü detaylı biçimde belirlenecektir. Bu sayede STK’ların evsizlik alanında kullanabileceği kaynaklar keşfedilecektir. Bu durum aynı zamanda evsizlik alanında çalışan ulusal düzeydeki tüm STK’lara bir çalışma çerçevesi ve yöntemi sunacaktır.
3. Aşama: Üçüncü aşamada bu hizmetlerin etkililiği ve etkinliği tartışılacaktır. Bu noktada STK’lardan hizmet alan evsiz bireylerle de nitel görüşmeler yapılarak, bu değerlendirmeler genişletilecektir. Ulaşılan verilerde hizmetlerin ne düzeyde etkin olduğu, hangi yönlerden güçlü olduğu ve hangi yönlerden zayıf olduğu belirlenecektir. Bu tespit dördüncü aşamadaki değerlendirme çalıştayı için önem arz etmektedir.
4. Aşama: İlk saha araştırmasında elde edilen veriler hizmetler, yöntemler ve güçlü/zayıf yönler bağlamında bir odak grup çalışmasıyla tartışmaya açılacaktır. Değerlendirme çalıştayı olarak ifade edilen bu kapalı grup toplantıya 8-15 arası katılımcı dahil olacaktır. Bu katılımcılar STK temsilcileri, evsizlik alanındaki gönüllüler, evsizlik alanındaki STK’larla yakın çalışan kamu temsilcileri ve bu alanda çalışma yapan akademisyenlerden oluşacaktır. Çalıştay sonunda STK’ların evsizlik alanındaki çalışmalarına ilişkin yeni önerilerin derlenmesi hedeflenmektedir.

Aşama: Son aşamada ulaşılan veriler detaylı raporlanacaktır. Bu rapor İstanbul ilinde evsizlere yönelik çalışma yapan STK’ların ve hizmetlerin derlenmesini içerecektir. Bu noktada İstanbul özelinde bir haritalandırma yapılmış olacaktır. Bu haritalandırma özellikle yerel yönetim otoriteleri tarafından etkili kullanılabilecek bir veridir. Bunun yanında İstanbul alanında evsizlikle ilgilenen tüm kişi ve kuruluşlar için bir rehber niteliğinde olacaktır. Geniş anlamda bakıldığında ise bu rapor, STK olarak evsizlik alanında çalışma yapmanın swot analizini içerecektir. Bu alanda çalışmanın yöntemleri, güçlü ve zayıf yönleri belirlenmiş olunacak; sunulan yeni önerilerle hem mevcut STK’ların hem de olası çalışmaların gelişimine katkı sunacaktır. Tüm bu veriler, evsizlik alanında çalışma misyonu taşıyan İstanbul Valiliği, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı il müdürlüğü ve ilişkili kuruluşları, ilçe belediyeleri ve ilçe kaymakamlıkları gibi kamu otoritelerine güncel ve detaylı bir rapor olarak sunulacaktır. Bu kuruluşlar aracılığıyla İstanbul örneğinde sivil toplum kaynakları daha etkin bir şekilde kullanılacak evsizlikle mücadele alanında özgün bir katkı sunulması hedeflenmektedir.