Senesensli Fibroblastlarda Profibrotik Yanıtın Azaltılmasında ERAD/Proteozom/Otofaji Sistemlerinin Rolünün Araştırılması
Yıldırım M. (Yürütücü), Çam A. T., Çatak E.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Diğer, 2026 - 2027
- Proje Türü: Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje
- Destek Programı: BAP Diğer
- Başlama Tarihi: Temmuz 2026
- Bitiş Tarihi: Ocak 2027
Proje Özeti
| İdiyopatik pulmoner fibrozis (IPF), akciğer interstisiyumunda aşırı ekstrasellüler matriks (ECM) birikimi ile karakterize, ilerleyici ve ölümcül bir interstisiyel akciğer hastalığıdır. Kollagen ve fibronektin gibi ECM proteinlerinin aşırı üretimi akciğer mimarisini bozarak geri dönüşü olmayan fonksiyon kaybına yol açmaktadır (Ma vd., 2022). Yaşlanma başta olmak üzere genetik yatkınlık, cinsiyet, akciğer mikrobiyomu, sigara kullanımı ve çevresel maruziyetler IPF gelişiminde rol oynayan başlıca risk faktörleridir (Park vd., 2021). Son yıllarda ECM birikiminin yalnızca artmış gen ekspresyonundan değil, hücre içi protein kalite kontrol mekanizmalarındaki bozukluklardan da etkilendiği gösterilmiştir. Bu süreçte endoplazmik retikulum (ER) şaperonu HSP47, prokollagenin doğru katlanması ve sekresyonu için kritik öneme sahiptir. HSP47–kollagen etkileşimini inhibe eden COL003’ün kollagen sekresyonunu azalttığı bilinmesine rağmen, yanlış katlanan kollagenin hangi kalite kontrol mekanizmalarıyla uzaklaştırıldığı henüz net değildir (Sakamoto vd., 2023). Laboratuvarımızın ön bulgularında, proteozom inhibitörü MG132 uygulaması anti-fibrotik fenotip gösteren senesensli miyofibroblastlarda azalmış ECM protein düzeylerini kısmen geri kazandırmıştır. Bu bulgu, ECM proteinlerinin proteozomal degradasyona yönlendirilebildiğini ve anti-fibrotik yanıtın proteostatik mekanizmalarla ilişkili olabileceğini düşündürmektedir. Bu projede, COL003’ün HSP47–kollagen etkileşimini bozarak kollagen katlanması, ER kalite kontrolü, ERAD–proteozom sistemi ve otofajik yanıt arasındaki ilişkiyi nasıl düzenlediği araştırılacaktır. Bu kapsamda sağlıklı, TGF-β ile miyofibroblastlara farklılaştırılmış (mNHLF) ve H2O2 ile senesensin indüklendiği primer insan akciğer fibroblastlarında (sNHLF) COL003’ün MTT ile hücre canlılığı, HSP-47 miktarındaki değişim ve fibrotik belirteçler (α-SMA, Kollagen I, Fibronektin) üzerindeki etkileri değerlendirilecektir. Ardından COL003 sonrası ECM’de meydana gelen değişimlerde ER kalite kontrol mekanizmalarının rolü; GRP78, CHOP, ATF4, total ve fosforile eIF2α, kalneksin, kalretikulin; proteozom sistemi HRD1, SEL1L, OS9, EDEM1, ubiquitinlenmiş proteinler ile ve otofajik akış LC3B-I/II ve p62 analiz edilerek incelenecektir. Elde edilecek bulgular, IPF’de proteostatik kalite kontrol mekanizmalarını hedefleyen yeni bir anti-fibrotik yaklaşımın moleküler temelini ortaya koyacaktır. |