Akademik Veri Yönetim Sistemi
Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, cilt.22, sa.1, ss.22-52, 2026 (TRDizin)
Bu çalışma, geç on
dokuzuncu yüzyıl İzmir’inde işletme sürekliliğini “uzun dönem kurumsal
devamlılık” olarak değil, 1888 ve 1893 tarihli iki yerel ticaret rehberi
arasında beş yıllık yeniden listelenme (operasyonel hayatta kalma) olarak
tanımlar ve ölçer. Orijinal kayıtlardan (isim–meslek/sektör–adres) hareketle
standartlaştırılmış temizleme ve eşleştirme (record-linkage) protokolü
uygulanmış; 1888’de gözlenen 1.655 işletmenin 456’sının (≈%28) 1893’te yeniden
göründüğü bir analitik örneklem oluşturulmuştur. Lojistik regresyon bulguları, beş
yıllık hayatta kalma olasılığının millet/uyruk, sektör ve kentsel konum ile
birlikte değiştiğini göstermektedir. Yunan (Grec) referans grubuna kıyasla Turc
etiketli işletmeler güçlü ve tutarlı bir avantaj sergilerken, Ermeni işletmeler
anlamlı biçimde daha düşük hayatta kalma olasılığına sahiptir; Yahudi ve
Avrupalı gruplara ilişkin farklar kontroller eklendiğinde daha zayıf ve
istikrarsızdır. Sektör bakımından, sağlık/medikal hizmetler ile
profesyonel-finansal hizmetler daha yüksek; perakende-toptan ticaret ile
tarım-gıda daha düşük hayatta kalma ile ilişkilidir. Mekânsal olarak hanlarda
yer alan işletmeler dezavantajlı, sokak üzeri (Rue/Sokak) işletmeler ise
sınırlı bir avantaja sahiptir. Nedensellik iddiası taşımayan bu sonuçlar,
“Osmanlı’da azınlık avantajı”na dair basitleştirilmiş kabulleri sorgulayarak
kimlik–uzmanlaşma–kentsel dönüşüm kesişiminin ticari sürekliliği nasıl
şekillendirdiğini ortaya koyar.
This article analyzes firm survival in
late nineteenth-century İzmir (Smyrna) by operationalizing “longevity” as
five-year persistence between two locally compiled commercial directories (1888
and 1893). We construct a record-linked micro-dataset from the original entries
(names, occupations, and addresses) using a standardized cleaning and matching
protocol; the regression sample includes 1,655 establishments observed in 1888,
of which 456 (≈28%) reappear in 1893. Using logistic regression, we estimate the
association between five-year survival and communal affiliation
(millet/nationality), sector, and urban location. Relative to Greek-listed
firms (reference group), Turc-owned establishments display a large and robust
survival advantage, while Armenian-owned firms exhibit significantly lower
survival odds; Jewish and European categories show smaller and less stable
differences once controls are introduced. Sectoral results indicate markedly
higher survival in Healthcare & Medical Services and in Professional &
Financial Services, and significantly lower survival in Retail & Wholesale
Trade and in Agriculture & Food. Spatially, firms located in hans
(caravanserais) are less likely to persist, whereas street-front (Rue/Sokak)
locations are modestly advantaged. Interpreted cautiously as conditional
associations (not causal effects), these findings challenge a simplified
“Ottoman minority advantage” narrative and show how identity, specialization,
and urban transformation intersected to shape commercial persistence in a
cosmopolitan port-city economy.