Research Information System
in: Türkiye'nin Kırsal Mimarlık Atlası (Marmara Bölgesi), GÜLER KORAY,ARSLAN ÇİNKO MERVE, Editor, TMMOB Mimarlar Odası, İstanbul, pp.117-126, 2025
Batı Anadolu kırsal mimarlığının bir parçası olan Deliballılar köyü, Bursa’nın Dağ Yöresi ilçelerinden Orhaneli’nin sit alanı kabul edilerek tescillenmiş tek köyüdür. Deliballılar köyü güneye bakan bir yamaca oturmakta, yamacın altındaki ovayı Orhaneli’nin en büyük akarsuyu olan Kocasu (Rhyndakos) sınırlamaktadır. Tarım alanlarının ve ormanın çevrelediği yerleşimde konutlar, organik biçimlenen sokakların etrafında ve bahçeler içinde sıralanmıştır. Yaşamın geçtiği üst katlarda kapalı sofalı plan tipolojileri uygulanmış, zemin katlar sıklıkla depolama ve ahır olarak kullanılmıştır. İki katlı, kırma çatılı ve kiremit örtülü geleneksel konutların oluşturduğu köy dokusunda, kırsal hayatın gerektirdiği farklı işlevleri yüklenen yapılar çeşitlilik oluşturmaktadır. 2009 yılında sit alanı olarak tescillenmesi ve 2012 yılındaki 6360 sayılı kanun ile mahalleye dönüşmesi yerleşimin özgünlüğünün korunmasını zorlaştırmış; azalan nüfus sorunu, tescille birlikte yapıların bozulmasını hızlandırmış, köyün kırsal ve geleneksel kimliği yok olmaya başlamıştır. Köyün geleneksel verilerinin varlığını sürdürmesi için koruma olasılıklarının yasal, sosyal ve ekonomik bağlamda tartışılmasıyla bütünleşik korumanın sağlanması mümkündür.