Çeviri Yoluyla Sosyalist Düşünceyi İnşa Etmek: Alâeddin Şenel ve Türkiye’de Aktivist Çevirinin Politikası
Çeviribilim ve Uygulamaları, sa.40, ss.262-280, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: Sayı: 40
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.37599/ceviri.1886442
- Dergi Adı: Çeviribilim ve Uygulamaları
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Linguistic Bibliography, MLA - Modern Language Association Database, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography
- Sayfa Sayıları: ss.262-280
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu çalışma, Alâeddin Şenel örneği üzerinden aktivist çeviri uygulamasının Türkiye’de sosyalist ideolojiyi ve bununla ilişkili kavramları yaymak için nasıl kullanılabileceğini incelemektedir. Çalışmanın kuramsal çerçevesi iki ayaklıdır. İlk olarak, tarih yazım yöntemi olarak mikrotarih yaklaşımı kullanılacaktır. Bu yöntem sıradan insanlara odaklanmayı ve büyük mercekle ele alınan tarihsel süreçlerin eksik parçalarını tamamlamayı olanaklı kılar. Teorik altyapının diğer unsuru ise Pierre Bourdieu'nün habitus, alan ve sermaye kavramlarıdır. Bu kavramlar, biyografik detaylar yığını sunmaktan ziyade Şenel’in aktivist çevirmenliğini sistematik bir biçimde analiz etmeyi mümkün kılacaktır. Aktivist çeviri, sınırları belli olmayan bir kavram olduğu gibi, tarih boyunca çevirmenler tarafından çok çeşitli şekillerde uygulanmıştır. Kaynak metnin içeriğini manipüle etmeksizin bir kanon oluşturmak amacıyla, çevrilecek metinleri stratejik olarak seçmek de aktivist çeviri stratejilerinden biri olarak değerlendirilebilir. Şenel, Marksist ve sosyalist yazarlar tarafından kaleme alınan ve tarihsel materyalizmin hâkim olduğu kitapları çevirmekle, Türk okurlar için alternatif bir entelektüel çerçeve oluşturmuş ve aynı zamanda egemen tarihsel, siyasi ve toplumsal söyleme karşı küresel mücadeleye de katkıda bulunmayı amaçlamış görünmektedir. Şenel örneği, çevirinin ideolojik mücadelede stratejik bir ‘cephe’ olarak kavranabileceği fikrini ortaya koymaktadır. Dahası, bu çalışma, Türkiye'deki sosyalistlerin, hiçbir zaman bir siyasi çoğunluk oluşturamasalar da sadece pasif destekçiler olmadıklarını, ideolojilerini yaymak için sessiz bir savaş verdiklerini de göstermektedir.
This study examines how activist translation practice has been utilized to disseminate socialist ideology and related concepts in Türkiye through the case of Alâeddin Şenel. The theoretical framework of the study is twofold. First, as a historiographical method, it employs microhistory. This approach makes it possible to focus on ordinary people and supplement the missing fragments of historical processes that are typically viewed through a macro lens. The second pillar of the theoretical basis consists of Pierre Bourdieu's sociological concepts, specifically habitus, field, and capital. Rather than presenting a mere compilation of biographical details, these concepts enable a systematic analysis of Şenel’s role as an activist translator. Activist translation is a concept with fluid boundaries and has been practised by translators in various ways throughout history. The strategic selection of texts for translation, aimed at establishing a canon without manipulating content, can be considered a form of activist translation. Şenel, who translated books authored by Marxist and socialist writers whose works have been dominated by historical materialism, appears to have aimed not only to construct an alternative intellectual framework for Turkish readers but also to contribute to the global struggle against dominant historical, political, and social discourses. The case of Şenel demonstrates that translation can be conceived as a strategic ‘front’ within the ideological struggle. Ultimately, this study illustrates that advocates of socialism in Türkiye, despite never constituting a dominant political trend, were not merely passive supporters, but waged a quiet struggle to disseminate their ideologies.