Ses Fiziği


Yıldırım S., Ataş A., Karaman E., Denktaş C. (Editor)

Efe Akademi yayınları, İstanbul, 2021

  • Publication Type: Book / Textbook
  • Publication Date: 2021
  • Publisher: Efe Akademi yayınları
  • City: İstanbul
  • Istanbul University Affiliated: Yes

Abstract

Ses neden önemlidir? Ses olmadan bir film veya müzik veya opera

izleyin ne hissederdiniz? Aslında ses her zaman görmezden geldiğimiz

ama sürekli etrafımızda olan bir nesnedir.

Ses sayesinde iletişim kurarız. Dilleri, lehçeleri, birbirimizi ayırmanın

yollarını keşfederiz. Binlerce yıldır hikayeler anlatmak, düşman

ordularını korkutmak veya müzik ile halkı eğlendirmek için ses

kullanırız. Ses yoksa müzik de yoktur. Örnek verecek olursak müzikte

herhangi bir orkestrada bulunan enstrumanları ayırmak için frekans ve

perde frekans bilgisine ihtiyaç vardır.

Uzakta bulunan nesnelerin yerini bulmak için sesden yardım alırız. Bir

anlık gözlerimizi kapatalım ve etrafımızı dinleyelim. Kulaklarımız

vasıtası ile bir ve/veya birkaç noktaya odaklanalım. Ses yardımı ile

odaklandığımız noktalardaki nesneleri ayırt edebiliriz. Yarasa ve yunus

gibi hayvanlar ses ile ilişkili sonikasyon yöntemini kullanarak avlarını

kolayca bulabilmektedir. Son yıllarda sonikasyon yöntemi kullanılarak

bakterilerin hücre duvarlarını bozan veya hücre büyümesine yardımcı

olan çalışmalar yapılmaktadır.

İnsanlar mağara yaşamından dört duvar içinde yaşadığı günümüze

kadar geçen süre içinde sesi tanımaya, özelliklerini tespit etmeye

odaklanmıştır. Hatta kendini eğlendirmek için doğal ses kaynakları

haricinde yeni yöntem ve cihazlar (hoparlör, radio, vb. gibi)

geliştirmiştir.

Yapılan çalışmalar her ses dalgasının birbirinden farklı olduğunu

göstermiştir. Yani her insanın farklı parmak izine sahip olması gibi.

Birine seni seviyorum dediğiniz anı ve zamanı asla geri

getiremeyeceğiniz gibi.


Ses Fiziği


xx


İki yakın müzik parçasını çok az sayıda insan kulağı ayırt edebilir. O

zaman sesin hangi fiziksel özelliklerini bilmemiz gerekmektedir ki

müzik parçalarını birbirinden ayırt edebilelim.

Ses bu kadar önemli ise bu kavramı ve yapabileceklerini detaylı olarak

anlamak gerekmektedir. Burada “Ses Fiziği” konusu devreye

girmektedir. Ses fiziğinin amacı ses ve ses dalgasının fiziksel

özelliklerini detaylı olarak incelemek ve uygulama alanları ile

ilişkilendirmektir. Literatürde “ses” tanımı üzerine bir çok açıklama yer

almaktadır. Ses titreşim yapan kaynaktan hareket eden bir enerji

formudur ve kulakta işitme duyusunu uyandırır. Ses kulağın

algılayabileceği basınç değişimi olarak da tanımlanmaktadır. Sesin

yaratılması ve duyulması için bir ses kaynağına, sesin içerisinden

geçebileceği bir ortam ve bir alıcı gerekmektedir.

Kitapın 2. Baskısında sesi üreten süreçler odyologların rahatlıkla

anlayabileceği şekilde akış şeması yeniden ele alınmıştır. Kitabın

birinci baskısında 3. Bölümde yer alan “Kulak” bölümü 7. Bölüme

taşınmış, 8. Bölüm içinde yer alan rezonans konusu birinci bölüme,

karalı dalgalarda 4. Bölüme dahil edilmiştir.

“Odyoloji bilimi” akustiğin temel kavramlarını kullanan ayrı bir bilim dalı

olarak karşımıza çıkmaktadır. Odyoloji bilim dalı ses ile ilgili temel bilgi

ve kavramları kullanarak işitme, konuşma bozuklukları ile ilgili

çalışmaların yapıldığı bir bilim dalıdır. Odyologların akustik konusunda

gerekli bilgileri almaları, temel kavramları iyi bir şekilde öğrenmeleri

yaptıkları işin detaylarını anlamaları ve uygulamaları açısından önemli

olacaktır. Sesin kulağımıza ve oradan da beynimize nasıl ulaştığı

ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Kitap da yer alan bölümler kısaca aşağıda özetlenmiştir:


Ses Fiziği


xxi


Kitabın 1. İlk baskıdan faklı olarak birinci bölüm yeniden

düzenlenmiştir. Bölüme titreşim olayı ile başlanmış, dalga olayı ve

rezonans ile devam edilmiştir.

Kitabın 2. Bölümünde ses nedir, ses dalgasının bir basınç dalgası

olduğu ve dalganın farklı ortamlarda yayılma sürati hakkında bilgi

verilmiştir.

Kitabın 3. Bölümünde ses şiddeti ve ses şiddet düzeyi hakkında bilgi

verilmiştir. Örnek uygulama olarak karma müzik yapanlar için önemli

bir eğri olan Fletcher-Munson diyagramına değinilmiştir. Ayrıca,

müzikte kullanılan temel birim olan desibel, sesin kaynaktan

uzaklaştıkça (ters kare kanunu) nasıl değiştiği hakkında bilgiler

bulunmaktadır.

Kitabın 4. Bölümünde girişim ve vuru hakkında bilgi verilmiştir.

Müzisyen enstrümanın doğru sesi vermesi için akort çatalı bir cihaz

yardımı ile istenen frekansı üreterek enstrümanın frekansıyla

eşleştirmeye çalışır. İki frekans uyuşmuyorsa, girişim ve vuru konusu

ön plana çıkmaktadır.

Kitabın 5. Bölümünde Doppler etkisi hakkında bilgi verilmiştir. Müzik

yapımcıları ve mühendisleri tren veya uçak sahnelerinde Doppler

etkisine ihtiyaç duydukları için önemli bir bölümdür.

Kitabın 6. Bölümünde yansıma, kırılma ve kırınım hakkında bilgi

verilmiştir. Empedans ve akustik empedans konusuna değinilmiştir. Bu

konu enstrümanlar, müziğin icra edildiği mekanlar, sinema salonları

veya odyoloji çalışmaları için büyük önem arz etmektedir.

Kitabın 7. Bu bölüm özellikle odyoloji bölümünde okuyan öğrenciler için

yeniden düzenlenmiştir. Kulak kısmına detaylı yer verilmiş ve farklı

örnek problemler eklenmiştir.


Ses Fiziği


xxii


Kitabın 8. Bölümünde müzik ölçekleri hakkında bilgi verilmiştir. Aralık,

koma, oktav ve bunların frekans ile olan ilişkisine değinilmiştir.

Kitabın 9. Bölümünde yaylı ve telli çalgıların fiziği hakkında bilgi

verilmiştir. Telli ve yaylı çalgılarda kullanılan malzemeler ve enstrüman

yapısının frekansı ile ilişkisi ve hem Türk hem de batı müziğinde

kullanılan birkaç enstrümana kısaca değinilmiştir.

Kitabın 10. Bölümünde üflemeli çalgıların fiziği hakkında bilgi

verilmiştir. Üflemeli çalgılarda kullanılan malzemeler ve enstrüman

yapısının frekansı ile ilişkisi ve hem Türk hem de batı müziğinde

kullanılan birkaç enstrümana kısaca değinilmiştir.


Editör

Cenk DENKTAŞ