Akılcı Olmayan İnançlar mı, Gerçekçi Kararlar Mı? Beliren Yetişkinlikte Kariyer Kararı Ne Kadar Gerçekçi?

Creative Commons License

Özperçin A., ASLAN A. E.

Kalem Uluslararası Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, cilt.16, sa.1/30, ss.271-296, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, beliren yetişkinlik döneminde kariyer kararı verme süreçleri ile akılcı olmayan inançlar arasındaki ilişkiyi ve bu araştırmanın evreni çerçevesinde akılcı olmayan inançların kariyer kararı verme yetkinliğini yordama gücünü incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, 2022-2023 eğitim öğretim yılında İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa meslek yüksekokullarına kayıtlı 416 üniversite son sınıf öğrencisinden elde edilen veriler kullanılmıştır. Veri toplama araçları arasında Kariyer Kararı Verme Yetkinliği Ölçeği (KVYÖ) ve Akılcı Olmayan İnanç Ölçeği’nin kısa formu (AOİÖ-K) yer almaktadır. Bulgular; cinsiyet ve algılanan aile gelirinin bazı kariyer kararı verme alt boyutları üzerinde farklı etkiler oluşturduğunu ortaya koymuştur. Özellikle, erkek öğrenciler kişilerarası ilişkiler alt boyutunda, kız öğrenciler ise genel kariyer karar verme yetkinliğinde daha yüksek puanlar sergilemiştir. Ayrıca, orta gelir algısına sahip öğrencilerin iş/meslek bilgisi, kariyer planı oluşturma ve mesleki konuları takip etme gibi alt boyutlarda daha başarılı oldukları belirlenmiştir. Korelasyon analizleri, AOİÖ-K toplam ve alt boyut puanları ile KVYÖ’nün çeşitli bileşenleri arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler olduğunu göstermiştir. Bu bulgu, akılcı olmayan inançların kariyer kararlarını doğrudan olumlu etkilediği şeklinde yorumlanmamalıdır. Daha çok, akılcı olmayan inanç düzeyi yüksek öğrencilerin kariyer karar verme süreçlerine ilişkin kendilerini daha yetkin algılayabildiklerini göstermektedir. Bu durum, gerçekçi ve sağlıklı karar verme becerisinden ziyade, yanıltıcı ya da aşırı güvene dayalı bir yetkinlik algısına işaret edebilir. Regresyon analizi, AOİÖ-K puanlarının KVYÖ toplam puanlarındaki varyansın % 10,8’ini açıkladığını ortaya koymuştur. Bu nedenle kariyer danışmanlığı uygulamalarında akılcı olmayan inançların öğrencilerin öz-algılarını ve karar süreçlerinin gerçekçiliğini nasıl etkileyebileceği dikkate alınmalıdır.
The aim of this study is to examine the relationship between career decision-making processes in emerging adulthood and irrational beliefs, specifically investigating the predictive power of irrational beliefs on career decision-making competence. Data was obtained from 416 university senior students enrolled in Istanbul University-Cerrahpaşa vocational colleges during the 2022-2023 academic year. Data collection tools included the Career Decision Making Competence Scale (CDMS) and the short form of the Irrational Belief Scale (IRBS-K). The findings revealed that gender and perceived family income significantly influenced various sub-dimensions of career decision-making. Notably, male students scored higher in the interpersonal relationships sub-dimension, whereas female students demonstrated greater proficiency in general career decision-making competence. Furthermore, students with a middle-income perception were found to be more successful in specific areas, such as occupational knowledge, career planning, and staying updated on vocational developments. Correlation analyses showed positive associations between irrational beliefs and several dimensions of career decision-making competence. However, these findings should not be interpreted as indicating that irrational beliefs promote realistic or healthy career decisions. Rather, they suggest that students with higher irrational beliefs may report higher perceived competence in career decision-making. This pattern may reflect an inflated or misleading sense of competence rather than genuinely rational decision-making. Regression analysis showed that irrational beliefs explained 10.8% of the variance in career decision-making competence. Therefore, career counseling interventions should address dysfunctional beliefs not because the present findings demonstrate a direct negative effect, but because such beliefs may distort students’ self-perceptions and reduce the realism of their career decisions.