İngiliz Barışı mı, İngiltere’nin Barışı mı? Küresel Bir Sistem Olarak “Pax Britannica”

Hacıoğlu B.

9. Mülkiye Uluslararası İlişkiler Kongresi, Ankara, Türkiye, 16 - 17 Ekim 2025, ss.35-36, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.35-36
  • İstanbul Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Pax Britannica kavramı, 1815 Viyana Kongresi’nden 1914’e kadar süren dönemi tanımlamak için kullanılmakta ve bu dönemin Britanya İmparatorluğu’nun küresel deniz gücü ve ekonomik üstünlüğü sayesinde göreli bir istikrar içinde geçtiğini savlamaktadır. Ancak bu barışın niteliği, söz konusu varsayımların ötesinde çeşitli tartışmalar içermektedir. Bu sistem, gerçekten evrensel bir barış modeli olacak bir düzen mi sunmaktaydı; yoksa esasen İngiltere’nin çıkarlarını korumak üzere kurgulanmış bir hegemonik düzen mi arz etmekteydi? İşte bu çalışma, Pax Britannica sistemini bir barış düzeni olarak mı yoksa hegemonik tahakküm biçimi olarak mı değerlendirmek gerektiği sorusunu ele almaktadır. Çalışmada, Pax Britannica’nın tarihsel bağlamı, güç mimarisi ve ideolojik çerçevesi birlikte analiz edilmekte; bu dönemde İngiltere’nin küresel deniz gücü, finansal merkez oluşu ve serbest ticaret rejimi aracılığıyla uluslararası sistemin istikrarını belirleyen başat aktör olduğu savunulmaktadır. Ancak bu istikrarın yalnızca Avrupa güçleri arasında geçerli olduğu, kolonilerde ise sistemin şiddet, sömürü ve yapısal eşitsizlik üzerine kurulu olduğu vurgulanmaktadır. İlaveten, İngiltere’nin kurguladığı bu ekonomi-politik sistemin uluslararası sistemdeki diğer koloni olmayan aktörlere de bu modelden faydalanma imkânı sunmakla beraber İngiltere’nin başat konumuna erişememelerini sağlayacak bir yapıda olduğu değerlendirilmektedir. Çalışmada, bu dönemin “barış” kavramı eleştirel bir yaklaşımla incelenmektedir. Barışın sadece çatışmasızlık olarak değil, aynı zamanda adalet ve eşitlik içeren bir uluslararası düzenle tanımlanması gerektiği savunulmaktadır. Bu bağlamda Pax Britannica, bir pozitif barış durumunu değil, merkezi bir gücün çevre üzerinde kurduğu kontrolün istikrarlı hâle getirildiği bir yapıyı temsil etmektedir. Analitik çerçevede, hegemonya kuramlarıyla ilişkilendirilen bu dönem, sadece askeri güce değil; ekonomik araçlara, kurumsal kapasiteye ve ideolojik üstünlüğe dayanan çok katmanlı bir düzen olarak değerlendirilmektedir. İngiltere’nin deniz yollarını güvence altına alması, serbest ticaretin norm haline gelmesi ve Sterlin’in rezerv para işlevi görmesi, bu hegemonik düzenin kurucu ve sürdürücü unsurları olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, bu sunumda Pax Britannica’nın yalnızca tarihsel bir dönem değil, aynı zamanda güç, düzen ve meşruiyet ilişkilerinin iç içe geçtiği bir sistemik form olduğu ileri sürülmektedir. Bu bağlamda, günümüz uluslararası düzenine dair sürdürülen “kurallara dayalı sistem” söylemlerinin, tarihsel örüntülerle nasıl benzeştiği de tartışmaya açılmaktadır.