"Üç Filozof Şair: Lucretius, Dante ve Goethe" (Deneme [1910]) - Yazar: George Santayana & Tercüme: Volkan Hacıoğlu • "Üç Filozof Şair," şiir ile felsefe arasındaki düşünsel yakınlığı ele alıyor. Lucretius, Dante ve Goethe’nin poetik dünyalarında yalnızca estetik kaygının değil, sistemli bir düşüncenin izlerini sürüyor. ➤ ❝Duyusal deneyimin, kültürel formların ve hayal gücünün düşünceyle kurduğu ilişkiyi ters yüz eden provokatif bir zekâ: George Santayana. Santayana, Avrupa şiir geleneği içinde felsefî düşüncenin imkânlarını araştırırken, şiir ile felsefenin birbirine karşıt etkinlikler olduğu yönündeki Plâtoncu mirası sorgular. Ona göre felsefe ile şiir, evrenin doğasına ilişkin bütünlüklü bir tasavvur ortaya koyma çabasında birleşirler; bu birleşme ise insan zihninin hem düşünsel hem estetik düzlemde hakikati sorgulamasına olanak tanır. Santayana, bu görüşünü somutlaştırmak adına üç büyük ustayı kendi poetik-felsefî evrenlerinde zirveye yerleştirir. Ancak hiçbiri tüm yönleriyle ideal değildir. Lucretius, Natüralist evren anlayışıyla fiziksel dünyanın kapsamlı bir tasvirini sunar; fakat bu sistematik bütünlük, bireysel deneyimi tekdüzeleştirme riski taşır. Dante, transandantal bir düzlemde kurduğu kozmolojisiyle insan deneyimini yüksek bir anlam sistemine yerleştirir; ne var ki bu sistemde doğa, ahlakî ve teolojik bir düzene tâbî kılınır. Goethe ise Romantik bir yaklaşımla bireysel tecrübeye dramatik ve dinamik bir perspektif kazandırır; ama onun da görme biçimi fragmante bir zenginlik sunmaktan ötesine geçmez. İdeal bir şair-filozofun hangi koşullar altında nasıl doğacağını hepimizden önce saptayan Santayana, Üç Filozof Şair’le onu şimdiden selâmlar.❞ ~ Arka Kapak Yazısı. ■ ➤ «Elinizdeki kitap, birkaç eklemeyle, Şubat 1910’da Columbia Üniversitesi’nde verilen ve aynı yılın Nisan ayında Wisconsin Üniversitesi’nde tekrarlanan altı konferanstan oluşmaktadır. Bu konferanslar, sırasıyla, bir süredir Harvard Üniversitesi’nde verdiğim düzenli bir derse dayanıyordu. Bu tür bilgili himayeler altında üretilmiş olmasına rağmen, kitabım öğrenme konusunda büyük iddialarda bulunamaz. En azından ikisinin bir ömür boyu sürecek çalışmalar için yeterli malzeme sağlayabilecek ve aslında anılarına özel olarak adanmış akademiler, kütüphaneler ve üniversite kürsüleri bulunan üç büyük yazar hakkında bir amatörün izlenimlerini, sıradan bir okuyucunun takdirlerini içermektedir. Ben Lucretius incelemesinde uzman değilim; bir Dante bilgini veya bir Goethe bilgini değilim. Bu şairler hakkında, onların bilinen eserlerinde veya onlara dair yapılmış iyi bilinen yorumlarda bulunmayan hiçbir olguyu bildiremem veya hiçbir hipotez ileri süremem. Bununla birlikte, onlar hakkında yazmamın mazereti, her yeni şairin baharın gelişi karşısında yazmak için kullandığı insanî mazeretten başka bir şey değildir. Beni cezbettiler; beni düşünmeye sevk ettiler. Bana tabiatın ve felsefenin bazı yönlerini gösterdiler ki herhangi biri ilgilenirse veya dinlemek isterse diye tüm samimiyetimle bunları ifade etme isteği duydum. Bu nedenle, müşfik okuyucuya sunabileceğim şey, bilgili bir araştırma değildir. Bu, yalnızca bir edebiyat eleştirisi parçası, aynı zamanda felsefe tarihinin ve belki de felsefenin kendisinin kapsamlı ilk dersidir.» ~ Prof. Dr. George Santayana, “Önsöz Metni,” Harvard Üniversitesi Sanatlar ve Bilimler Fakültesi, Harvard Koleji, Haziran 1910

Hacıoğlu V.

Sanat Alanı: Sahne Sanatları
Eserin Türü: Dramatik Metin Yazımı
Eserin Niteliği: Özgün Eser
Eserin Tanımı: "Üç Filozof Şair: Lucretius, Dante ve Goethe" (Deneme [1910]) - Yazar: George Santayana & Tercüme: Volkan Hacıoğlu • "Üç Filozof Şair," şiir ile felsefe arasındaki düşünsel yakınlığı ele alıyor. Lucretius, Dante ve Goethe’nin poetik dünyalarında yalnızca estetik kaygının değil, sistemli bir düşüncenin izlerini sürüyor. ➤ ❝Duyusal deneyimin, kültürel formların ve hayal gücünün düşünceyle kurduğu ilişkiyi ters yüz eden provokatif bir zekâ: George Santayana. Santayana, Avrupa şiir geleneği içinde felsefî düşüncenin imkânlarını araştırırken, şiir ile felsefenin birbirine karşıt etkinlikler olduğu yönündeki Plâtoncu mirası sorgular. Ona göre felsefe ile şiir, evrenin doğasına ilişkin bütünlüklü bir tasavvur ortaya koyma çabasında birleşirler; bu birleşme ise insan zihninin hem düşünsel hem estetik düzlemde hakikati sorgulamasına olanak tanır. Santayana, bu görüşünü somutlaştırmak adına üç büyük ustayı kendi poetik-felsefî evrenlerinde zirveye yerleştirir. Ancak hiçbiri tüm yönleriyle ideal değildir. Lucretius, Natüralist evren anlayışıyla fiziksel dünyanın kapsamlı bir tasvirini sunar; fakat bu sistematik bütünlük, bireysel deneyimi tekdüzeleştirme riski taşır. Dante, transandantal bir düzlemde kurduğu kozmolojisiyle insan deneyimini yüksek bir anlam sistemine yerleştirir; ne var ki bu sistemde doğa, ahlakî ve teolojik bir düzene tâbî kılınır. Goethe ise Romantik bir yaklaşımla bireysel tecrübeye dramatik ve dinamik bir perspektif kazandırır; ama onun da görme biçimi fragmante bir zenginlik sunmaktan ötesine geçmez. İdeal bir şair-filozofun hangi koşullar altında nasıl doğacağını hepimizden önce saptayan Santayana, Üç Filozof Şair’le onu şimdiden selâmlar.❞ ~ Arka Kapak Yazısı. ■ ➤ «Elinizdeki kitap, birkaç eklemeyle, Şubat 1910’da Columbia Üniversitesi’nde verilen ve aynı yılın Nisan ayında Wisconsin Üniversitesi’nde tekrarlanan altı konferanstan oluşmaktadır. Bu konferanslar, sırasıyla, bir süredir Harvard Üniversitesi’nde verdiğim düzenli bir derse dayanıyordu. Bu tür bilgili himayeler altında üretilmiş olmasına rağmen, kitabım öğrenme konusunda büyük iddialarda bulunamaz. En azından ikisinin bir ömür boyu sürecek çalışmalar için yeterli malzeme sağlayabilecek ve aslında anılarına özel olarak adanmış akademiler, kütüphaneler ve üniversite kürsüleri bulunan üç büyük yazar hakkında bir amatörün izlenimlerini, sıradan bir okuyucunun takdirlerini içermektedir. Ben Lucretius incelemesinde uzman değilim; bir Dante bilgini veya bir Goethe bilgini değilim. Bu şairler hakkında, onların bilinen eserlerinde veya onlara dair yapılmış iyi bilinen yorumlarda bulunmayan hiçbir olguyu bildiremem veya hiçbir hipotez ileri süremem. Bununla birlikte, onlar hakkında yazmamın mazereti, her yeni şairin baharın gelişi karşısında yazmak için kullandığı insanî mazeretten başka bir şey değildir. Beni cezbettiler; beni düşünmeye sevk ettiler. Bana tabiatın ve felsefenin bazı yönlerini gösterdiler ki herhangi biri ilgilenirse veya dinlemek isterse diye tüm samimiyetimle bunları ifade etme isteği duydum. Bu nedenle, müşfik okuyucuya sunabileceğim şey, bilgili bir araştırma değildir. Bu, yalnızca bir edebiyat eleştirisi parçası, aynı zamanda felsefe tarihinin ve belki de felsefenin kendisinin kapsamlı ilk dersidir.» ~ Prof. Dr. George Santayana, “Önsöz Metni,” Harvard Üniversitesi Sanatlar ve Bilimler Fakültesi, Harvard Koleji, Haziran 1910
Araştırma Alanı: Kıta felsefesi, Analitik felsefe, Çağdaş felsefe, Etik, Modern felsefe, Epistemoloji, Ontoloji, Zihin felsefesi, Toplum felsefesi, Dil felsefesi, Tarih Felsefesi, Felsefe Tarihi, Estetik, Fenomenoloji, Hermenetik, Sosyal ve Beşeri Bilimler, Felsefe, Dil ve Edebiyat, Türk Dili ve Edebiyatı, Batı Dilleri ve Edebiyatları, Alman Dili ve Edebiyatı, Alman Dilbilimi, İtalyan Dili ve Edebiyatı, Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri, Karşılaştırmalı Edebiyat, Dilbilim, Mütercim-Tercümanlık, Sanat, Resim, Sahne ve Görüntü Sanatları, Tiyatro, Müzik, Kompozisyon, Müzik Bilimleri, Duysal Tasarım, Güzel Sanatlar
Basım Tarihi: 01.09.2025