İslam Ülkelerinde Emek Piyasası Yönetişimi: Türkiye, Malezya ve Endoenzya Üzerinden Karşılaştırmalı Bir Analiz
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İktisat Fakültesi, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Zeki Parlak
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Emek piyasası yönetişimi, emek talebini ve arzını etkileyen kurumlar, normlar, politikalar ve süreçlerin tümünü ifade etmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütü (UÇÖ) emek piyasası yönetişimi yaklaşımını iş hukuku sistemi, endüstri ilişkileri sistemi ve çalışma idaresi sistemi olmak üzere üçlü bir sınıflandırmaya dayandırmaktadır. İş hukuku sistemi, bir ülkedeki çalışma hayatına ilişkin anayasal hükümler, kanunlar ve ilgili düzenlemelerden oluşan ulusal çalışma mevzuatını ve bu mevzuatın uluslararası çalışma standartlarını belirleyen UÇÖ sözleşmeleri ve tavsiye kararlarına uyumunu ifade etmektedir. Endüstri ilişkileri sistemi, çalışma ilişkilerinde sosyal tarafların temsili ve kararlara etkin katılımını sağlayan ikili, üçlü veya çok taraflı sosyal diyalog mekanizmalarının işletilmesini ve iş uyuşmazlıklarının çözümünü ifade etmektedir. Son olarak çalışma idaresi sistemi, UÇÖ 150 sayılı Çalışma İdaresi Sözleşmesi ve 158 sayılı Çalışma İdaresi Tavsiye Kararında amacı, organizasyonel yapısı ve işlevleri tanımlanan ulusal bir çalışma idaresi yapılanmasını içermektedir. Bu idare, ulusal çalışma politikasını oluşturma, çalışma standartlarını planlama, uygulama, denetleme ve çalışma ilişkilerinde ikili-üçlü ve çok taraflı mekanizmalar aracılığı ile sosyal tarafları süreçlere dahil etme görevlerini üstlenmektedir. Bu çalışmanın temel amacı, İslam İşbirliği Teşkilatının iktisadi, sosyal, siyasi ve tarihsel misyon açısından öne çıkan üç ülkesi Türkiye, Malezya ve Endonezya’nın UÇÖ perspektifinden emek piyasası yönetişim yapılarının karşılaştırmalı analiz edilmesidir. Araştırmanın üç temel sorusu bulunmaktadır: “İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi ve hızla gelişmekte olan ülkeler kategorisinde yer alan Türkiye, Malezya ve Endonezya’nın UÇÖ perspektifinden emek piyasası yönetişim yapılarının yakınsayan ve farklılaşan özellikleri nelerdir?”; “Bu yapılar uluslararası standartlara uyumlu bir ulusal mevzuat ile desteklenmekte midir?” ve “Ülkelerin emek piyasa yönetişimi performansı analiz edildiğinde hangi riskler öne çıkmaktadır?” Araştırma sonucunda elde edilen bulgular özetlendiğinde Türkiye, Malezya ve Endonezya emek piyasası yönetişim yapılarını oluşturan iş hukuku ve endüstri ilişkileri sistemlerinin birbirinden farklı kurumlar ve mevzuatlar ile düzenlendiği belirlenmiştir. Uluslararası çalışma standartlarına uyumu bağlamında ülkelerin emek piyasası yönetişim mevzuatı ve kurumları değerlendirildiğinde Türkiye’de ve Endonezya’da en yüksek uyum performansı gözlemlenirken, Malezya’da uluslararası standartlara uyumun oldukça sınırlı olduğu hatta temel standartların tamamının henüz kabul edilmediği tespit edilmiştir. Emek piyasası yönetişimin üçüncü boyutunu oluşturan çalışma idaresi sistemi ile ilgili her üç ülkenin 150 sayılı Çalışma İdaresi Sözleşmesi onaylanmamış olması nedeniyle UÇÖ kriterleri bakımından veri sağlanamamıştır. Ancak, çalışma kapsamında ülkelerin çalışma idaresi sistemlerini oluşturan merkezi, bölgesel ve yerel teşkilatlarına yer verilmiş, ülkelerin farklılaşan kamu yönetimi yapıları nedeniyle çalışma idaresi sistemlerinin yapı, yetki ve işlevlerinin de farklılaştığı belirlenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Emek Piyasası Yönetişimi, Türkiye’de Emek Piyasası Yönetişimi, Malezya’da Emek Piyasası Yönetişimi, Endonezya’da Emek Piyasası Yönetişimi