Seçim ve Temsilde Yeni Bir Endeks Denemesi: Temsil Düzeyi Endeksi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyasal Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Engin Selçuk
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Siyaset bilimi literatüründe temsil kavramı, temsilde adalet-yönetimde istikrar ikilemi, oylama modelleri, meclis dağılımındaki orantısızlık ve seçim-temsil ilişkisi konuları özellikle son yıllarda artan bir ilgiye mazhar olmuştur. Temsilin aracı kurumu parlamentolardır. Seçimler ise parlamentonun belirlenmesine aracılık eder. Fakat bu işlevinde başarılı olup olmadığı daima tartışılmaktadır. Tarafların bu konuya bakışları temsilde adalet-yönetimde istikrar ikileminde nerede durduklarına göre değişmektedir. Öte yandan ülkelerin siyasi kültürü, öncelikleri, tarihleri ve konumları gibi pek çok özelliğinin de bu konu üzerinde önemli etkileri olduğu kabul edilmektedir.
Bu çalışmanın temel sorusu günümüzde temsili demokrasinin vazgeçilmezi olan seçimlerin, gerçekten temsili bir parlamento sağlayıp sağlamadığı üzerinedir. Bu doğrultuda önce temsil kavramı incelenmiş ardından oylama modellerinde yeni bir sınıflandırma yapılarak seçilmiş otuz beş ülkenin 1990 sonrası gerçekleştirilmiş 305 seçimi karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Karşılaştırma yaparken mevcut orantısızlık endekslerinden daha geniş bir bakış açısıyla hazırlanmış, temsilin orantılılık, bireysellik ve katılımcı yönlerini dikkate alan, Temsil Düzeyi Endeksi (TDE) adı verilen bir ölçüm denemesi yapılmıştır.
Bu çalışma, literatüre hem yeni bir sınıflandırma hem de yenilikçi bir endeks önerisiyle katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Endeks geliştirilirken, bir seçime yönelik verilerden, oy-sandalye farkı, katılım oranı, efektif parti sayısı (EPS), ortalama seçim çevresi büyüklüğü, temsilci başına düşen seçmen sayısı, kadın temsilci oranı ve seçimin tercihlilik düzeyi gibi hususlar dikkate alınmaktadır. Bu esnada katılım oranı hesaplamalarında, oy verme çağındaki nüfus ile geçersiz/boş oy oranı; efektif parti sayısı hesaplamalarında da ittifakların durumu dikkate alınarak yeni hesaplamalar gerçekleştirilmektedir.