Şemsüdddîn es-Semerkandî'de Bilgi Teorisi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ömer Aydın
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Mâtürîdî kelam düşüncesinin Râzî sonrası seyrini anlamak açısından Şemsüddîn es-Semerkandî (ö. 722/1322) kritik bir konuma sahiptir. Çünkü Semerkandî'nin pek çok konuda İbn Sînâ ve Fahruddîn er-Râzî gibi iki önemli teorisyenin fikriyatını karşılaştırmalı olarak ele alma ve buradan hareketle kendi sentezine ulaşma gayreti vardır. Hatta bu gayretin, İmam Râzî ile özdeşleşen muhakkıkûn tavrının Semerkandî yorumu olduğu dahi söylenebilir. Bu hususu göz ününde bulunduran çalışmamız kelam disiplini açısından bilgi teorisi araştırmalarına Semerkandî özelinde katkı vermeyi amaçlamaktadır. Bu amacını gerçekleştirmek için standart bir epistemoloji incelemesindeki "bilgi-bilen-bilinen" modellemesini kullanan çalışmamız böylece Semerkandî'nin bilgi teorisini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Bu model gereğince, öncelikle Semerkandî'nin bilgi kavramı ve tariflerine yaklaşımı ile bu tariflerin teorisinde çoklu kullanımına dikkat çekilip, bilginin mahiyetine yönelik fikriyatı elde edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca bilen özne olarak nefs kavramından Semerkandî'nin ne anladığı ile filozoflarla kelamcılar arasında cereyan eden nefs tartışmalarında Semerkandî'nin tutumu ve nefsin idrâk süreçlerindeki hususi yorumu incelenmiştir. Son olarak çalışmamız bilgi nesnelerinin Semerkandî'nin perspektifiyle tahliline yoğunlaşıp, tüm bu çabanın kelam ilmi ve İslam düşüncesi tarihi açısından ne ifade ettiğine odaklanmıştır.