HALİÇ EKOSİSTEMİNDEKİ TİNTİNNİD (PROTOZOA: CILIOPHORA) TÜRLERİNİN VE DAĞILIMLARINI ETKİLEYEN EKOLOJİK DEĞİŞKENLERİN BELİRLENMESİ

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Neslihan Özdelice

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Haliç ekosisteminde bulunan tintinnid türlerinin dağılımlarını ve bunu etkileyen ekolojik değişkenleri belirlemek için gerçekleştirilmiş olan bu tez çalışması kapsamında, Haliç’in rehabilitasyonu kapsamında boğaz suyunun bağlanması öncesi dönem (Ekim–2009 ile Eylül–2010) ile sonrasındaki döneme ait (Ekim–2013 ile Eylül–2014) toplanmış örnekler değerlendirilmiştir. Buna göre, ilk örnekleme döneminde 17, ikinci örnekleme döneminde 51 tür olmak üzere, bölgeden toplam 52 tintinnid türü tespit edilmiştir. Bu türlerden 14’ü Türkiye denizleri (Amphorellopsis acuta, Cymatocylis vanhoeffeni, Eutintinnus pectinis, Favella composita, Leprotintinnus cf. bottnicus, Metacylis pithos, Schmidingerella arcuata, Tintinnopis gracilis, T. lata, Tintinnopsis rapa, T. cf. rotundata, T. cf. sacculus, T. turbo, T. cf. vasculum), 26’sı Türk Boğazlar Sistemi için yeni ve 51’i ise Haliç için ilk kayıttır. En fazla tintinnid tür ve birey sayısı Eylül–2014, en az tür ve birey sayısı ise Ocak–2010 döneminde elde edilmiştir. Her iki örnekleme döneminde de Tintinnopsis en fazla tür sayısına sahip cins olarak ön plana çıkmıştır. Elde edilen verilere göre, boğaz suyunun bağlanmasından sonraki dönemde tintinnid tür sayısında artış, bolluğunda ise azalma meydana gelmiş ve Shannon-Weaver çeşitlilik indeksi’ne göre de Haliç’te tintinnid tür çeşitliliğinin yükseldiği belirlenmiştir. Çalışmada Haliç’in iç kısmında bulunan istasyonlarda, dış bölgeye göre daha az tür sayılarına ulaşılmıştır.

Çalışma sırasında ölçülen çevresel değişkenlerden su sıcaklığı 5,4–26,9 °C, tuzluluk ‰2,2–27,1, çözünmüş oksijen konsantrasyonu 0,1–18,6 mg/L, pH 6,10–8,77, besin tuzlarından nitrit+nitrat–N 0,1–73,0 µM, amonyum–N 0,1–335,5 µM, fosfat-P 0,0–17,0 µM, Secchi disk derinliği 0,2–13,0 m ve klorofil-a 0,1–112,00 µg/L aralığında değişim göstermiştir. Bununla birlikte, verilere kanonik uyum analizi (CCA) uygulanmış ve sıcaklığın tintinnid tür kompozisyonunu etkileyen temel faktör olduğu saptanmıştır. Ayrıca, tintinnid birey sayısının çözünmüş oksijen ve tuzluluktan pozitif yönde etkilendiği ve tintinnid tür sayısı ile besinini oluşturan fitoplanktondaki klorofil–a arasında negatif korelasyon olduğu da belirlenmiştir.

Favella ehrenbergii Haliç’te en yaygın olarak rastlanan tür olarak belirlenmişken, elde edilen türlerden Tintinnopsis beroidea, her iki örnekleme döneminde de NH₄–N ile yakın ilişkili çıkmıştır. Buna göre, türün NH₄–N durumunun belirlenmesinde potansiyel indikatör tür olarak kullanılabileceği düşünülmektedir.

Her iki dönemden elde edilen verilere uygulanan Wilcoxon testine göre, Secchi disk derinliği ile fosfat-P hariç, tüm değişkenlerde iki yıla ait sonuçlar değerlendirildiğinde, aralarında önemli farklılıklar olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca, Shannon-Weaver çeşitlilik indeksi sonuçlarına göre ortam her iki dönem için de kategorize edilmiş ve boğaz suyunun bağlanmasından sonra bölgenin ekolojik durumunun daha iyiye gittiği belirlenmiştir. Bu sebeple, rehabilitasyon çalışmalarının verimliliğinin takibinde tintinnidlerden de yararlanılabileceği tespit edilmiştir.