Deepfake Teknolojisi ve Sosyal Medya
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İletişim Fakültesi, Radyo Televizyon Ve Sinema Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ergün Yolcu
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Yapay
zekâ teknolojilerindeki gelişmeler, medya içeriklerinin üretim, dolaşım ve
tüketim süreçlerinde önemli dönüşümlere yol açmıştır. Bu dönüşümün en dikkat
çekici örneklerinden biri olan deepfake teknolojisi, gerçek kişilere ait
görüntü ve seslerin yapay zekâ aracılığıyla değiştirilmesine veya yeniden
üretilmesine olanak sağlamaktadır. Deepfake içeriklerin giderek daha gerçekçi
hale gelmesi, bireylerin medya içeriklerine duydukları güveni ve gerçeklik
anlayışlarını dönüştürebilecek önemli bir iletişim sorunu olarak ortaya
çıkmaktadır. Bu çalışma, deepfake teknolojisinin sosyal medya kullanıcılarının
güven durumu ve gerçeklik anlayışındaki yerini incelemeyi amaçlamaktadır.
Araştırmada
nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışma kapsamında farklı yaş
gruplarından ve farklı medya okuryazarlığı düzeylerinden oluşan toplam 12
katılımcı ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veri toplama
sürecinde katılımcılara deepfake içerik ile gerçek olmasına rağmen deepfake
olduğu düşünülen içerikler izletilmiş, ardından bir deepfake videosunun üretim
sürecini deneyimlemeleri sağlanmış, profesyonel deepfake videosu ile
karşılaştırılmaları istenmiş ve konuya ilişkin görüşleri alınmıştır. Elde
edilen veriler MAXQDA programı kullanılarak tematik analiz yöntemiyle
çözümlenmiştir.
Araştırma
bulguları, katılımcıların sosyal medyada karşılaştıkları içeriklere koşulsuz
güven duymadıklarını, içeriklerin doğruluğunu değerlendirirken kaynak
güvenilirliği, yorumlar, hesap geçmişi ve teknik tutarsızlıklar gibi çeşitli
ölçütlerden yararlandıklarını göstermektedir. Deepfake teknolojisi hakkında
bilgi sahibi olmanın ve üretim sürecine tanıklık etmenin katılımcıların şüphe
düzeylerini artırdığı belirlenmiştir. Katılımcıların önemli bir bölümü,
deepfake teknolojisinin yalnızca sahte içeriklere yönelik değil, genel olarak
video ve görsel kayıtların güvenilirliğine yönelik de kuşku yarattığını ifade
etmiştir. Araştırma sonucunda, deepfake teknolojisinin sosyal medya
kullanıcılarının güven ilişkilerini dönüştürdüğü, gerçek ve sahte ayrımını
zorlaştırdığı ve dijital ortamdaki görsel-işitsel kanıtlara duyulan güveni azalttığı
sonucuna ulaşılmıştır. Çalışma, deepfake teknolojisinin teknik boyutunun
ötesinde toplumsal ve iletişimsel etkilerine odaklanarak literatüre katkı
sunmakta; bilgi okuryazarlığının önemini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler: Deepfake, Yapay Zeka, Sosyal Medya, Gerçeklik, Sahte