Resveratrolün fotodinamik aktivitesinin dental biyofilm üzerindeki etkisinin in-vitro değerlendirilmesi


Arş. Gör. BEYZA BOZOKLU

Tez Türü: Diş Hekimliğinde Uzmanlık

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Diş Hekimliği Fakültesi, Klinik Bilimler Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Duygu Yaman

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Antimikrobiyal fotodinamik tedavide (aFDT) sentetik fotosensitizanların potansiyel yan etkileri, doğal ajanlara yönelimi artırmıştır. Bu çalışmada resveratrolün mavi LED (ışık yayan diyot, Light Emitting Diode) ile aktive edilerek periodontal patojenleri içeren çoklu tür dental biyofilm üzerindeki antimikrobiyal fotodinamik etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.

Streptococcus mitis, Actinomyces naeslundii, Fusobacterium nucleatum ve Porphyromonas gingivalis'ten oluşan dörtlü tür biyofilm, sığır dentin blokları üzerinde oluşturulmuştur. Resveratrolün minimum inhibitör konsantrasyonunda (MİK) (140,625 µg/mL) ve IC50 (35 µg/mL) konsantrasyonları mavi LED (420–480 nm) ile, toluidin mavisi O kırmızı LED (630 nm) ile pozitif kontrol olarak uygulanmıştır. Biyofilm örnekleri konfokal taramalı lazer mikroskobu (CLSM) ile görüntülenmiş, COMSTAT2 yazılımı ile biyokütle, kalınlık dağılımı ve pürüzlülük katsayısı analiz edilmiş, bakteri membranındaki lipid peroksidasyonu göstergesi olan malondialdehit (MDA) düzeyleri tiyobarbitürik asit reaktif maddeleri (TBARS) ölçümü ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel analizler Kruskal-Wallis testi ve Bonferroni düzeltmeli post-hoc karşılaştırmalar ile gerçekleştirilmiştir (p<0,05).

Resveratrolün IC₅₀ konsantrasyonu uygulanan gruplarda fotodinamik etki saptanmazken, MİK dozu + mavi LED ışığı grubunda, canlı biyokütlede tek başına resveratrol uygulanan gruba kıyasla istatistiksel olarak anlamlı azalma sağlamış (p=0,021) olup; bu etki klasik fotodinamik etki tanımıyla uyumlu bir mekanizmaya işaret etmiştir. Öte yandan, bu grubun canlı biyokütle düzeyi negatif kontrol grubundan istatistiksel olarak farklı bulunmamıştır (p=1,000). Canlı tabaka pürüzlülüğünde resveratrol grupları arası fark anlamlılık sınırına yakın bulunmuş (p=0,059); ikili karşılaştırmalarda anlamlı fark saptanmamakla birlikte, bu eğilim biyofilmin yapısal homojenitesinde olası bir bozulmaya işaret etmiştir. IC₅₀ konsantrasyonunda fotodinamik etki saptanmamış olup, doza bağımlı bir profil ortaya konmuştur. Pozitif kontrol (toluidin mavisi O-TBO) grubunda ölü tabaka biyokütlesi artışı (p<0,001) saptanmış, bu bulgu fotosensitizanın güçlü antimikrobiyal etkinliğini doğrulamıştır. Anlamlı antimikrobiyal etkiye karşın lipid peroksidasyon düzeylerinde (TBARS) gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır (p=0,183). Bu durumun öncelikle ölçümlerin olgun biyofilm matriksinden yapılması ve hücresel içeriklerin ekstraksiyonunun sınırlı kalması gibi metodolojik etmenlerle, resveratrol grupları özelinde ise fotosensitizan-antioksidan çift yönlü karakter ve fotodinamik etkinin klasik oksijen bağımlı yolaklardan (Tip I-II) ziyade oksijenden bağımsız (Tip III-IV) yolaklar üzerinden işlemiş olabileceği gibi mekanistik faktörlerle açıklanabileceği düşünülmüştür.

Bu çalışma, resveratrolün ışıkla aktive edilmesinin çoklu biyofilm üzerinde anlamlı antimikrobiyal etkinlik kazandırdığını ve bu etkinin yalnızca her iki bileşenin birlikte uygulanmasıyla ortaya çıktığını göstererek klasik fotodinamik mekanizmayı destekleyen bir bulgu sunmaktadır. Bu bulgu resveratrolün periodontal aFDT'de sentetik fotosensitizanlara doğal bir alternatif olarak değerlendirilebileceğine işaret etmekte; bu etkinin boyutlarının ve altında yatan mekanizmanın aydınlatılması yönünde ileri çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler: antimikrobiyal fotodinamik tedavi, dental biyofilm, cerrahi olmayan periodontal tedavi, resveratrol