Muhafazakar Orta Sınıflar Özelinde Kutsal Zamanın Sosyokültürel ve İktisadi Anlamı

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İktisat Fakültesi, İktisat Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Veysel Bozkurt

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Tez çalışması, kutsal zamanın, Diyanet İşleri Başkanlığı üzerinden kurumsal boyutuna; muhafazakâr orta sınıflar özelinde toplumsal boyutuna odaklanmıştır. Gömülü teori yapılandırması desenine göre tasarlanan çalışmada, beş farklı nitel teknik kullanılmıştır. Kutsal zamanın kurumsal boyutu için içerik analizi ve gözlemlerden faydalanılmıştır. Bu anlamda Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından üretilen hutbeler, Diyanet takvimi ve vaazlar veri olarak alınmıştır. Kutsal zamanın toplumsal boyutu için ise halk arasında üç aylar olarak bilinen Recep, Şaban ve Ramazan aylarında saha çalışması yapılmıştır. Buradan hareketle yedi adet gözlem gerçekleştirilmiştir. Ayrıca günce ve derinlemesine mülakat soru formlarının hazırlanması için bir odak grup görüşmesi düzenlenmiştir. Son olarak üç aylar sürecinde 14 gönüllü katılımcı kendilerine verilen günceleri doldurmuş; 16 gönüllü katılımcıyla da derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Sahadan toplanan veriler, nitel veri analiz programında kodlandıktan ve analizleri yapıldıktan sonra, kutsal zamanın kuramsal yapısı ortaya konulmuştur. Bu anlamda kutsal zamanın kurumsal boyutunda dini, sosyokültürel, iktisadi ve siyasi anlamın bulunduğu; kutsal zamanın toplumsal boyutunda ise dini, sosyokültürel, iktisadi, siyasi ve psikolojik anlamın yer aldığı keşfedilmiştir. Kutsal zamanın kurumsal ve toplumsal anlamını kapsayacak şekilde, Kutsal Zamanda Medcezir Kuramı geliştirilmiştir. Haftalık ve yıllık anlamda döngüsel olarak hareket eden kutsal zaman, hem kurumsal hem de toplumsal boyutta dini, sosyokültürel, iktisadi, siyasi ve psikolojik bir anlam içeriğine sahiptir. Gömülü teori yapılandırması deseninin artıları olarak tez araştırması sürecinde, başta öngörülmeyen bulgulara ulaşılmış, kutsal zamanın kurumsal boyutunda Emanet Toplum Tasavvuru ve Medinetü’l Emane isimli iki farklı kuramsal çerçeve çizilmiştir. Son olarak tezin yazıldığı dönem, ulusal ve küresel düzeyde etkili olan koronavirüs salgınına denk geldiği için, kutsal zaman ile koronalı zaman arasında da bir ilişkinin olduğu görülmüş, yapılan analizler sonucunda Koronatopya isimli son bir kavramsal çerçeve daha oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Kutsal zaman, kutsal zamanın kurumsal anlamı, kutsal zamanın toplumsal anlamı, muhafazakârlık, orta sınıflar