Uluslararası ilişkilerde yapı-yapan tartışması
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Selçuk Üniversitesi, Türkiye
Tez Danışmanı: Yasin Avcı
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Yapı-yapan tartışması, sosyal dünyanın ontolojisine ilişkin bir sorundan türemektedir. Bu sorun, yapı ile yapanların doğasını ve onlar arasındaki ilişkiyi sorgular. Tartışma ilk olarak sosyolojide ortaya çıkmış ve zamanla sosyal bilimlerin diğer disiplinlerine de sirayet etmiştir. Sosyal bilimlerde yapı-yapan sorununa yönelik ana hatlarıyla dört farklı yaklaşım ortaya çıkmıştır: bireycilik, yapısalcılık, yapılanmacılık ve eleştirel gerçekçilik. Tartışmanın Uluslararası İlişkiler (Uİ) disiplinine girişi 1987 gibi görece geç bir tarihte olmuştur. Bu tarih öncesinde Uİ kuramlarının yapı-yapan sorununa yönelik yaklaşımları zımni bir nitelik taşımıştır. Dolayısıyla yapı-yapan sorunu disiplinde ancak 1987 sonrasında açık bir şekilde tartışılmaya açılmıştır. Bu bağlamda, mevcut çalışmada temel olarak, yapı-yapan tartışmanın Uİ'deki seyri ve etkileri incelenmiştir. Uİ'nin ilk yıllarında yapı-yapan sorununa verilen cevaplar bireycilik ve yapısalcılık ekseninde dönmüştür. 1987 sonrasında yapı-yapan sorununun açık bir şekilde tartışılmaya başlamasıyla tartışmanın kapsamı genişlemiştir. Bu çerçevede yapılanmacılık ile eleştirel gerçekçiliğin yapı-yapan anlayışı ve sundukları çözümler disiplinde yer bulmuştur. Ayrıca, yapı-yapan tartışmasının gündemine hafıza, kimlik arayışı, hegemonya, anlatı, belirlenemezlik ve karar verilemezlik gibi kavramlar dahil edilmiştir. Yapı-yapan sorununun disiplindeki önemi, ontolojinin sorgulanması ve disiplindeki pozitivist hegemonyaya meydan okunması şeklinde tespit edilmiştir. Çalışmada yapı-yapan sorunu sayesinde Uİ kuramlarının daha sağlam ontolojik temeller atabileceği ve kuramsal açıklama gücünün arttırılabileceği sonucuna varılmıştır.