Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölüm, Türkiye
Tez Danışmanı: Ali Bulut
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Arap dilinin standart cümle yapısının ve kurallarının belirlenmesi yaygın kullanımlar dikkate alınarak tümevarım yöntemiyle olmuştur. Dilin doğası gereği bu standarta sahip olmayan fasih kullanımların varlığı dilsel/gramatik yorum gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Klasik dönemde dağınık hallerdeki örneklerine rastlanan ve tanımı yapılmamış olan bu durum, modern dönemde bir kavram ve olgu olarak nahvî te'vil şeklinde ifade edilmiştir. Hem gündelik konuşmada, hem de edebî ve dînî metinlerde örneklerine rastlanan bu tarz cümleler dilciler tarafından yorumlanmış i'râb ve manaları açıklanmıştır. Bir başka deyişle gramatik açıdan te'villeri yapılmıştır. Bunun ilk örneklerine ise günümüze ulaşan en eski nahiv eseri olan Sîbeveyh'in el-Kitâb'ında rastlanır. Sîbeveyh, standart dil yapısına ilişkin ilke ve kuralların ilk halini nesir, şiir ve âyetlerden örnekler getirerek anlatır. Bununla birlikte standart kullanımın dışına çıkan cümleleri de ele alır ve nahvî (cümle bilgisi) açıdan te'vil ederek açıklamaktadır. Bu bağlamda çalışmada nahvî te'vil olgusu sonrasındaki literatüre kaynaklık etmiş bir eser olan Sîbeveyh'in el-Kitâb'ı çerçevesinde ele alınmıştır. Te'vile konu örneklerin çokluğu ve metin türlerinin çeşitliliği ve konunun el-Kitâb özelinde müstakil olarak ele alınmamış olması sebebiyle böyle bir sınırlandırmaya gidilmiştir. Çalışmada nahvî te'vil olgusunun el-Kitâb'daki formunun derinlemesine incelenip ortaya konulması hedeflenmiştir. Bu doğrultuda el-Kitâb'ın taraması yapılarak nahvî te'vile ilişkin bilgi ve örnekler tespit edilmiş ve değerlendirmede başta şerhleri olmak üzere nahiv ve filolojik tefsir kitaplarından yararlanılmıştır. Böylece nahvî te'vilin tanımı, lafızları, gerekçeleri, amaçları ve yollarına ilişkin teorik ve uygulamalı olarak bir şablon ortaya konmaya çalışılmıştır. Çalışmanın, nahvî te'vile dair araştırma yapmak isteyenlere konunun boyutlarını ve unsurlarını göstermesi bakımından faydalı olacağı umulmaktadır. Özellikle nahiv ve tefsir alanında kişi, eser, dil ekolü ve dönem çerçevesinde konunun çalışılabileceği önerisinde bulunuyoruz. Anahtar Kelimeler: Arap Dili, Nahiv, Te'vil, Sîbeveyh, el-Kitâb.