15-16. ASIRLARDA KÖPRÜLÜ / TİTO-VÉLÉS KAZASI (1453-1544)
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih (Yl) (Tezli), Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Mustafa Oflaz
Tezin Onay Tarihi: 2000
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Türk tarihinin en uzun ve mükemmel devrini teşkil eden Osmanlı Devleti tarihine karşı ilgi her geçen gün artmaktadır. Bu durumun en mühim sebepleri arasında devletin idarî teşkilâtının mükemmelliği, çağını aşan bir devlet teşkilâtına sahip oluşu, çok çeşitli kültürleri, ırkları, dinleri ve mezhepleri bir çatı altında huzur ve sükûn içerisinde yaşatması ve toplumlar arasındaki problemlere orijinal çözümler getirmesi sayılabilir.
Osmanlı Devleti Arşivleri’nden devrimize intikal eden on binlerce defter arasında Tapu-Tahrir Defterleri’nin, devletin hakiki yapısını, sosyal bünyesini ve müesseselerini meydana çıkarmak bakımından olduğu kadar, bu muazzam Türk Devleti’nin yayıldığı ülkelerin de mahallî tahrirlerini, kültürel, ekonomik ve sosyal durumlarını aydınlatmak bakımından büyük önem taşıdıkları bilinen bir gerçektir. Defterlerin bu önemleri yanında onların neşrindeki sıkıntı, yer ve şahıs isimleri gibi özel isimlerin ve bazı vergi terimlerinin okunmasında rastlanılan büyük güçlüklerden kaynaklanmaktadır. Üstelik bu nevî büyük çabalar ve sabırlı bir çalışmanın sonucunda meydana getirilecek eserlerden daha sonraki araştırmacılar yararlanma imkânı bulacaklardır.
Osmanlı Devieti’nin teşkilât ve bünyesini iyice anlayabilmek için çeşitli bölgelerin evvela ziraî, malî ve ekonomik bunları takiben de idarî sosyal durumlarını ortaya çıkaracak olan çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Buradan hareketle yapılan çalışmalar çoğaldıkça asırlar boyunca vuku bulan değişiklikler görüldükten sonra yapılacak olan değerlendirmeler sayesinde Osmanlı Devleti’nin genel teşkilât ve karakteri hakkında bir kanaate varılabilir. Biz de bu amaç doğrultusunda hareket ederek böyle bir çalışma yapma lüzumunu hissettik.
Çalışmamızın konusunu Köprülü ve çevresinin XV. ve XVI. yüzyıldaki siyasî, iktisadî ve içtimaî yapısı oluşturmaktadır. Her ne kadar 1453-1544 tarihleri esas alınarak çalışmanın sınırları belirlenmiş ise de, Köprülü’nün fetih tarihi olan 1386 yılından 1544 yılındaki son tahrire kadar meydana gelen olaylar, tahrir defterleri yanında diğer araştırma eserlerinden de faydalanmak suretiyle ele alınıp incelenmiştir.
Köprülü ile ilgili olarak günümüze kadar bazı araştırmalar da yapılmıştır. Bunlardan M. Stojanovski ve A. Sokoloski gibi araştırmacılar tahrir defterlerini esas alarak bilgiler vermişlerdir. Bu çalışmayı yapmamızdaki amacımız ise M. Tayyib Gökbilgin’in Edirne ile başlattığı Arnavid, Selanik, Sofya, Üsküp ve Delvine ile devam ettirilen Rumeli’deki Osmanlı şehirleri halkasına bir yenisini eklemektir.
XV. ve XVI. yüzyıl arşiv belgeleriyle kaynaklar, yerli ve yabancı yayınlara dayanılarak hazırlanmış olan bu çalışma, bir giriş kısmı ile dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, genel bir siyasî tarih ve araştırmamızın ana kaynaklarını oluşturan Tapu-Tahrir defterleri tanıtılarak bunların değerlendirilmesi yapılmıştır.