Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. İsmail Coşkun
Tezin Onay Tarihi: 2009
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu çalışmada yurtdışına öğrenci gönderme olgusunun Türk modernleşme tarihindeki konumu ve etkisi incelenmiştir. Öğrenci gönderme uygulamasının başlangıcına kadar olan Osmanlı modernleşmesi söz konusu uygulamaya geçişin tarihi arka planını göstermek için ve uygulamanın gerekçelerinin anlaşılması için değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Modernleşmenin kurumsal düzeyde devlet politikası haline geldiği Tanzimat dönemi Avrupa'ya öğrenci gönderilmeye başlanmasının da miladı olarak Osmanlı eğitim sisteminde meydana gelen reform ve gelişmeler bağlamında ele alınmıştır. Özellikle okul tarihinde yaşanan gelişmelerle yurtdışına öğrenci gönderme uygulaması arasındaki paralellik gösterilirken yurtdışında tahsilin Osmanlı modernleşmesine/Batılılaşmasına etki derecesine ayna tutmak amaçlanmıştır. Araştırmada ana kaynak olarak Osmanlı arşiv belgeleri kullanılmıştır. Yapılan belge taramasında öğrenci gönderme olgusunun genel fotoğrafını verecek 165 belge seçilmiştir. Bu belgelerin verdiği bilgi düzeyinde gönderilen öğrenciler hakkında istatistik bilgi verilmiştir. Öğrencilerin gönderildiği Avrupa şehirleri, eğitim gördükleri alanlar, masraf maddeleri tahlil edilmiştir. Bunun yanı sıra öğrencilerin seçilme usulleri, toplumsal profilleri, idare-disiplin yolları, istihdam edildikleri alanlar ve uygulamanın verimliliği değerlendirilmiştir. Sonuç olarak yurtdışına öğrenci gönderme olgusunun modernleşme tarihi içinde önemli bir dinamik olduğu, Osmanlı Devleti'nin muazzam masrafına rağmen yurtdışında öğrenci okutarak Batılı bilgi ve tekniği aktarıp devlet bünyesinde yeniden üretmeyi amaçladığı ifade edilmiştir. Osmanlı modernleşme literatüründen beslenen tarihi algıların derinlemesine ve çok boyutlu yapılacak araştırmalarla test edilmeye muhtaç olduğu da varılan genel bir kanaat olarak kaydedilmiştir.