2./8. Asır Medine Hadis Halkaları
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Muhammed Enes Topgül
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Medine,
İslam dünyasının 2./8. yüzyıldaki en önemli ilim merkezlerinden (emsâr)
biridir. Bu sebeple Medine’de hadis ilminin merkezî aktörleri olan râvilerin ve
bu râviler arasındaki irtibatların incelenmesi, hadis tarihinin erken döneminin
doğru analizi için elzemdir. Söz konusu gereklilikten hareketle bu çalışmada
Medineli 2./8. yüzyıl râvileri arasındaki ilmî ilişkiler ve bu ilişkilerin en
önemli formu olan halkalar ele alınmıştır. Halka sahibi önemli kişiler ele
alınmadan önce mezkûr yüzyılda Medine’de yaşadığı tespit edilen 973 râvi ilgi
alanları, yaşadıkları dönem, rivayet sayıları, güvenilirlik durumları, cinsiyet
ve etnik kökenleri, mezhepleri ve geçim vasıtaları gibi farklı açılardan
tahlile tabi tutularak şehrin ilmî yapısı tasvir edilmiştir. Ardından 2./8.
yüzyıldaki Ehl-i hadîs ders halkalarının nasıl tespit edileceğine dair daha
önce vazedilen bir metodun uygulanması sonucunda ilgili zaman diliminde
Medine’de Nâfi‘ mevlâ İbn Ömer, İbn Şihâb ez-Zührî, Ebü’z-Zinâd Abdullah b.
Zekvân, Zeyd b. Eslem, Yahya b. Saîd el-Ensârî, Muhammed b. Abdurrahman İbn Ebî
Zi’b ve Mâlik b. Enes’e ait yedi halka bulunduğu tespit edilmiş ve halka sahibi
bu râvilerle halkalarının mensupları arasındaki ilişkiler detaylı bir şekilde
incelenmiştir. Daha sonra halkalara dâhil olamayan küçük ilişki ağları ve bilgi
akışlarına yer verilmiştir. Nihayetinde çoğunluğunu yukarıda zikredilen yedi
râvi ile onların hoca ve talebelerinin oluşturduğu Medine Ehl-i hadîs’inin
tartışmalı hadis meseleleri bağlamında büyük oranda homojen bir yapı arz ettiği
ve bu ekolün birikimini elde etme, sentezleme, yorumlama ve sonraki nesle
aktarma konusunda en önemli rolü üstelenen 2./8. yüzyıl râvisinin, neredeyse
her halkada yer alan Mâlik b. Enes olduğu sonucuna varılmıştır.