Polonya İstihbarat Raporlarında Türkiye (1918-1923)


Arş. Gör. REMZİ CAN UĞUR

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Slav Dilleri ve Edebiyatları, Türkiye

Tez Danışmanı: Hacer Topaktaş Üstüner

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

I. Dünya Savaşı, birçok millet için bir dönüm noktası olmuştur. Birbirlerinden görece uzak iki devlet olan Polonya ve Türkiye'de bu değişimden etkilenmiştir. Polonya, 123 yıllık esaretin ardından tekrar bağımsızlığını elde ederken Türkiye ise İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmiş ve dört yıllık zorlu bir savaş vermek zorunda kalmıştı. Bağımsızlığını muhafaza etmek isteyen Polonya, Avrupa'nın birçok başkentinde diplomatik faaliyetler yürütmeye başlamasının yanı sıra istihbarat şebekeleri de tesis ederek siyasi rakip ve düşmanlarına karşı avantaj elde etmeyi hedeflemiştir. Bu şekilde Türkiye ve Polonya, tarihte birçok kez olduğu gibi 20. yüzyıl başında tekrar karşılaşmışlardır. Bu çalışmanın amacı, 1918-1923 yılları arasında devam eden Millî Mücadele Dönemi'nin Türkiye'de görev yapan Polonyalı istihbarat elemanlarının rapor ve belgelerinde nasıl yansıdığının incelenmesidir. Türk devletinin geleceğinin belirsizliği ve Sovyet Rusya'nın hem Avrupa'ya hem de Asya'ya yönelik yayılmacı tavrının bir sonucu olarak Türkiye, Polonya için giderek daha önemli bir merkez haline gelmiştir. Polonya için Millî Mücadele'nin akıbeti, Avrupa'da ve Yakın Doğu'da yürüteceği politikanın belirleyici unsurlarından biri olmuştur. Çalışmada Mondros Mütarekesi'nden Lozan Barış Antlaşması'na kadar geçen süre zarfında Polonya'nın Türkiye siyaseti gerek İstanbul'da gerekse Avrupa'nın diğer başkentlerinde görevli Polonyalı istihbarat elemanlarının raporları ışığında analiz edilmiştir. Söz konusu raporların doğruluğu ve raporlanan bilgilerin ve yorumların isabetliliğinin de incelendiği bu çalışma aynı zamanda Millî Mücadele Dönemi'ne farklı bir açıdan yani Polonya cephesinden yaklaşmayı da amaçlamıştır.