Modern Türk Tiyatro Edebiyatında Gayrimüslim Osmanlıların Temsili (1874-1912)

Bu tez, gayrimüslim Osmanlıların Modern Türk Tiyatro edebiyatındaki (1874-1912) temsil edilme biçimleri üzerine bir çalışmadır. 19. yüzyıla damgasını vuran milliyetçilik akımı ve Tanzimat’la başlayan reform sürecinin yarattığı kırılmanın oyunlardaki gayrimüslim temsillerine yansımasının daha açık bir biçimde alımlanması için öncelikli olarak Karagöz oyunlarındaki gayrimüslim temsillerini değerlendirir. Gayrimüslimlerin batı tarzı tiyatro sanatının Osmanlıİmparatorluğu’ndaki öncü isimleri olmalarına karşın Tanzimat’la birlikte genel olarak edebiyata özelde tiyatro edebiyatına “milli” bir karakter kazandırmaya çalışan yazarların eserlerinde sınırlı oranda temsil edilmiş olmalarının nedenlerini inceler. Oyun kişileri arasında gayrimüslim Osmanlıların bulunduğu telif oyunlara odaklanarak, Osmanlı İmparatorluğu’nda yaşanan ekonomik ve siyasi değişimler doğrultusunda gayrimüslimlerin “temsil edilme” ve “algılanma” biçimlerini tartışır. Bu tartışmalar doğrultusunda iddia edilen ise 19. yüzyılda Osmanlı ülkesinde etkisini arttıran milliyetçi-ayrılıkçı faaliyetlerin ve gayrimüslimler lehine değişen ekonomik dengelerin yarattığı “biz” ve “onlar” algısının oyunlardaki gayrimüslim tiplerin temsiliyetlerini belirlediğidir. Bu dönem kaleme alınan oyunlarda, kimi zaman dini kimi zaman etnik aidiyeti imlese de, gayrimüslim unsurların dâhil edilmedikleri ya da şartlı bir biçimde dâhil edilmiş oldukları bir “biz” düşüncesinin hâkim olduğunu ileri sürer.