Beyin dinlenim durumu ağlarının duysal, motor ve kognitif aktivasyon koşullarında incelenmesi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü, Sinir Bilimi Ana Bilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Tamer Demiralp
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Çalışmanın amacı, beynin süregiden aktivitesini temsil eden dinlenim durumu ağlarını
(DDA) kapsamlı şekilde araştırarak, beyin işlevlerine ne ölçüde katkı sağladıklarını
ortaya koymaktır. Bu amaçla, basit görsel uyarım ve motor görev ile farklı kognitif
görev koşulları sırasında DDA’ların gösterdikleri modülasyonlar incelenmiştir.
Çalışmaya, 17 sağlıklı gönüllü katılmıştır. 3T-MRG cihazıyla dört farklı görev sırasında
fMRG verisi kaydedilmiştir. Fonksiyonel aktivasyon analizleri, bağımsız bileşen analizi
ile elde edilen DDA’ların zaman serilerinin analizleri ve DDA’ları temsil eden ilgi
bölgeleri arasında fonksiyonel bağlantısallık analizleri gerçekleştirilmiştir.
Bulgular, olağan durum ağı (DMN) yapılarının kognitif görevler sırasında
aktivasyonunu azalttığını, ancak diğer DDA’larla bağlantısallığını arttırdığı durumlar
olduğunu göstermiştir. Yürütücü kontrol ağı, zor kognitif süreçlerde bağlantısallığını
değiştirerek görevin yapılmasına katkı sağlarken, görece daha basit kognitif süreçlerde
dikkat çekerlik ağının modülasyonu yeterli olmuştur. Görsel ve duysal-motor ağlar da
sinyal ve bağlantısallıklarını değiştirerek kognitif görevlerin gerçekleştirilmesine katkı
sağlamaktadırlar.
Bu çalışmada, basitten karmaşığa doğru evrilen görev koşullarında edinilmiş bulgular,
DDA’ların işlevlerini, sadece görev sırasında gösterdikleri aktivasyon değişimleri
üzerinden değerlendirmenin yeterli bir yaklaşım olmadığını göstermiştir. DDA
yapılarının, görev koşullarında aktivasyonlarını arttırdıkları durumlarda, diğer
DDA’larla veya kendi içlerinde bağlantısallıklarını azaltabildikleri gözlenmiştir. Tam
tersi şekilde, bir aktivasyon değişimi göstermeyen veya aktivasyonunu azaltan
DDA’ların ise diğer DDA’larla bağlantısallıklarını arttırdıkları durumlar mevcuttur.
Bulgular ayrıca, hem erken duysal ve motor hem de kognitif DDA’ların kendi içlerinde
ve aralarındaki bağlantısallıkları değiştirerek farklı görevlere belli oranda katkı
sağladıklarını göstermiştir. Bu bağlamda, beynin işlevlerini anlamak için DDA’ların
tamamını bir arada incelemek gerekmektedir. Özellikle de nöropsikiyatrik hastalıklar
bağlamında, DDA’larda oluşan değişimleri bir arada değerlendirmek, DDA’lar
üzerinden bir biyo-işaretleyici belirlenebilmesine katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler: Dinlenim Durumu Ağları, Kognitif Ağlar, Duysal ve Motor Ağlar,
Fonksiyonel Bağlantısallık, Fonksiyonel Manyetik Rezonans Görüntüleme