Plastik Poşet Ücretinin Tüketici Davranışlarına Etkisinin Davranışsal İktisat Bağlamında Değerlendirilmesi

Tez Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Devrim Dumludağ

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

Bu çalışmada; sürdürülebilirlik, sürdürülebilir kalkınma ve yeşil büyüme kavramları ele alınarak, sürdürülebilir kalkınma hedefleri çerçevesinde tartışılan endişelere yer verilmiştir. Sürdürülebilirlik hedeflerinin temel odak noktasında, yenilenemeyen doğal kaynakların tükenme endişesi ve buna bağlı olarak, tek kullanımlık plastik tüketim sorunları vardır. Davranışsal iktisadın temel bulguları olan; kayıptan kaçınma, şimdinin gücü, çerçeveleme etkisi, referans alma, varsayılan seçimler, görünürlük ve iyimserlik yanılgısı bağlamında bu sorunlar incelenmiştir. Sınırlı rasyonel bireylerin, faydalarını arttırmaya yönelik uygulanabilecek, paternalizm ve özgürlükçü paternalizm politikaları açıklanmıştır. Daha sonra, tek kullanımlık plastik torbaların aşırı tüketimini önlemek için birçok ülkede kullanılan çeşitli müdahale yöntemleri ve örneklerinden bahsedilmiştir. Dürtme kavramından yola çıkılarak, bireylerin kalıplaşmış tüketim anlayışlarında, psikolojik ve ekonomik teşvikler aracılığıyla, değişiklikler yapılabileceği öne sürülmüştür. Plastik poşetlere yönelik müdahaleler olan; vergi ve yasaklarla ilgili literatür, ayrıntılı şekilde sunulmuştur. Türkiye’de, 1 Ocak 2019 itibariyle yürürlüğe giren Çevre Kanunu düzenlemeleri bağlamında, plastik poşet ücreti uygulanmaya başlanmıştır. Türkiye’de uygulanmakta olan plastik poşet ücretinin, tüketici davranışlarına etkisinin belirlenmesi amacıyla, İstanbul’da yüz yüze bir tüketici anketi gerçekleştirilmiştir. Plastik poşet talebinde ortaya çıkan değişimin incelenmesi amacıyla, temel bileşenler analizi, eşleştirilmiş örneklem t-testi ve çoklu regresyon analizi yöntemleri kullanılmıştır. Sonuç olarak; plastik poşetlerin ücretlendirilmesi biçiminde uygulanan müdahalenin başarılı olduğu gözlemlenmiştir. Uygulanan müdahalenin, davranışsal iktisat politikaları bağlamında nasıl desteklenebileceği tartışılarak, öneriler sunulmuştur.