İnformel Mantık Açısından 'Akılyürütme' Kavramı Üzerine Bir Araştırma

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Şafak Ural

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İnformel mantık bir disiplin olarak 1978 yılında kurulmuştur. Fakat buna rağmen, kökleri antikçağ felsefesine kadar gitmektedir. Bu tez çalışmasının ilk amacı mantık tarihi içerisinde informel mantığın yerini, akılyürütme kavramını da gözeterek tespit etmeye çalışmaktır. İkinci amacı ise informel mantık ile yapay zekâ ilişkisini ele almaktır. Bu doğrultuda, informel mantığın formel mantık ile ilişkisi, form kavramı ve dedüktivizm üzerinden ele alınmıştır. Formel mantık ile informel mantık arasında, özellikle isimlerinden kaynaklı olarak, bir karşıtlık ilişkisi kurulmaktadır. Bu ilişkinin karşıtlık yerine, bütünlülük üzerinden kurulabileceği ve bunun da ortak paydasının akılyürütme kavramı olabileceği gösterilmek istenmiştir. Dedüktif akılyürütme dışındaki akılyürütmelerin de modellenebilmesi, yapay zekânın ilerlemesindeki kilit noktalardan biridir. Bu bakımdan feshedilebilir akılyürütmeyi de içeren Toulmin Argümantasyon Modeli incelenmiş ve informel mantığın yapay zekâya yapabileceği katkılar gösterilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler: informel mantık, mantık tarihi, formun türleri, dedüktivizim, akılyürütme, akılyürütme türleri, Toulmin argümantasyon modeli, Araucaria, yapay zekâ