Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. M. Baha Tanman
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Aslan figürüne dünya kültüründe prehistorik dönemde 8. bine tarihlenen Göbekli Tepe örneğinden itibaren bütün dönemlerde Asya, Mezopotamya, Mısır, Anadolu, Antik Yunan ve Roma uygarlıklarında sıkça rastlanmaktadır. Bu süreç içerisinde aslan figürüne çeşitli simgesel anlamlar yüklenmiştir. Bu doğrultuda aslan figürünün cesaret ve kudret başta olmak üzere devlet, taht, iktidar, koruyuculuk ve güneş simgesi olarak tasvir edildiğine rastlanmaktadır. Bu simgesel ifadeler tek aslan figürünün dışında, aslan - güneş, aslan – boğa, aslan – yılan, aslan – ejder kompozisyonları ile de ifade edilmiştir. Erken dönemde görülen simgesel anlamlar ve ifade ediliş biçimlerinin Hıristiyanlık, Budizm ve İslamiyet içerisinde de devam ettiği görülmektedir. Orta Asya’da İslam Öncesi Türk Sanatı’nda aslan figürü benzer simgesel özellikleri yansıtarak varlık göstermiş, bu süreç Budizm ile birlikte yaygılık kazanmıştır. Aslan figürü, Türk İslam kültüründe aynı simgesel özellikler dönüşüm geçirerek devam ederken diğer İslam kültürlerini de etkilemiştir. Anadolu Türk Sanatı içersinde aslan figürü benzer simgesel özellikleri barındırmaktadır. Aslan figürüne erken dönemden itibaren, Anadolu Selçuklu döneminin sonuna kadar mimariye bağlı örneklerde ve maden sanatında sıkça rastlanmaktadır. Beylikler ve Erken Osmanlı döneminde aslan figürleri azalmakla birlikte mevcut örnekler yine mimariye bağlıdır. Klasik Osmanlı döneminde aslan figürleri seramik, minyatür ve maden sanatlarında mimariye kıyasla daha yoğundur. Geç Osmanlı Döneminde mimarideki örnekler tekrar yoğunluk kazanırken bu grup içersinde duvar resimleri önemli bir yer tutmaktadır. Anadolu Türk sanatında görülen aslan figürlerinde işleniş biçimi bakımından Selçuklu ve Helenistik olmak üzere iki grup dikkat çekmektedir. Eğri kesim teknikli, yırtıcılıktan uzak ve stilize üsluplu örnekler Selçuklu karakterine sahipken, yırtıcılığı vurgulanmış, natüralist üsluplu aslan figürleri Helenistik karakteri yansıtmaktadır. Bunun dışında iki gruba ait örneklerin özelliklerinin bir araya getirildiği melez üsluplu örneklere de rastlanmaktadır.