Doç. Dr. SEVGİ PARLAK
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof.Dr. Mehmet Baha Tanman
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
- Osmanlı Öncesi Anadolu Kalelerinde Kapılar: Kale, stratejik bir yeri, yerleşimi veya bir geçidi korumak ve bu amaçla da gerekli askeri kuvveti barındırmak üzere inşa edilmiş bir savunma yapısıdır. Tarih öncesi dönemlerden başlayarak insanoğlunun dıştan gelebilecek tehlikelerden korunma ihtiyacı, temel bir gereksinim olarak kendini belli etmiştir. Bu gereksinim çok erken tarihlerden başlayarak askeri mimarinin, savunma ve kuşatma teknikleriyle araçlarının ortaya çıkmasını ve gelişmesini sağlamıştır. Coğrafi konumu, ticari ve stratejik önemi gibi sebepler nedeniyle Anadolu pek çok konuda yüzyıllar boyunca bir geçit görevi üstlenmiştir. Bu durum kale mimarisi için de geçerlidir. Haçlı Seferleri'nin olumsuz taraflarının yoğunluğu arasında, bu seferlerin Doğu-Batı kültürleri arasındaki iletişime katkıda bulunmuş olduğunu, olumlu bir durum olarak ifade edebilir ve bunun somut izlerini kalelerde en iyi şekilde izleyebiliriz. Ortaçağ boyunca Anadolu coğrafyasında inşa edilen kaleler ve kalelere yapılan ilaveler farklı kültürlere aittir. Bunlar arasında Bizans, Selçuklu, Ermeni, Haçlı, Gürcü, Memluk, Eyyubi, çeşitli Türk beylikleri, Ceneviz, Zengi, Akkoyunlu ve Karakoyunlu sayılabilir. Tüm bu kültürlere ait örneklerin varlığından hareketle Anadolu coğrafyasının Ortaçağ boyunca inşa edilmiş çok sayıda ve çeşitlilikte örnekleri ihtiva eden adeta bir ?kale müzesi? olduğunu söylemek aşırılık olmaz.Ortaçağ dönemi Anadolu kaleleri, Türkiye'de gereken ilgiyi pek görememiştir. Tezimizde cevaplandırmayı istediğimiz öncelikli sorulardan biri, Anadolu'daki Ortaçağ askeri mimarisinin çevre bölgelerle olan ilişkisi, bununla bağlantılı olarak ele alındığında bu dönem içerisindeki önemi ve konumudur. Tüm bu soruları, belirli bir süre ve ayrıca imkânlar dâhilinde aydınlatabilmek için konuya bölgesel bir sınırlandırma getirmek yerine, kalenin belirli bir mimari unsuru olan ve özel olarak planlanan kapıların mimarisi üzerinden giderek yukarıdaki sorulara daha geniş bir perspektiften cevap aranabileceğine karar kılınmış, her şeyden önce özgün ve çalışılmamış önemli bir konu olması sebebiyle yüzyıllara, coğrafyalara ve kültürlere göre farklılıklar gösterdiği anlaşılan kale mimarisinin önemli bir öğesi olan kale kapılarının Anadolu coğrafyasındaki Osmanlı öncesi döneme ait örnekleri detaylı bir şekilde incelenmiştir.Sonuç olarak tezimizin asıl amacı, Ortaçağ'a ait Anadolu kalelerinin kapıları için bir tipoloji önerisi getirebilmektir. Yaptığımız tipoloji denemesinin neticesinde ise Ortaçağ dünyası içerisinde, farklı bölgelerdeki ve kültürlerdeki kale kapılarıyla karşılaştırıldığında, Ortaçağ Anadolu askeri mimarisinin önemli bir parçası olan kale kapılarının yeri ve önemi belirlenmeye çalışılmıştır.