Tasavvufî Tefsirlerde Ülü'l-Azm Peygamberler
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Major Prophets İn Sûfî Exegesis
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Sûfîlerin Kur’an âyetlerine getirdiği yorumlar, literatürde tefsir ve te’vilden farklı bir yöntem olarak “işârî tefsir” başlığında değerlendirilmiştir. Bu metodun temelinde akıl ve naklin dışında keşf ve ilhama dayalı olarak elde edilen bilgiler vardır. Sülûk ile hal ve makamlar elde etmesi, sûfînin okuduğu metinden derunî anlamlar çıkarmasına imkân tanımıştır. Kur’an’ın üçte ikisini oluşturan kıssalar arasında ülü’l-azm peygamberlerin kıssaları da önemli bir yer tutmaktadır. Kur’an kıssalarının ibret ve nasihat dolu içeriğinden sûfîler de istifade etmişler; tasavvuf klasiklerinde ve işârî tefsirlerde tasavvufî hayata dair pek çok ilke ve uygulamanın örneğini çıkarmışlardır. Bu araştırmada, ülü’l-azm peygamberlere ait kıssalar, tasavufî/işârî tefsirlerden hareketle incelenmiştir. İşârî tefsirin doğuşundan itibaren telif edilen köşe taşı denilebilecek nitelikteki eserler, tezin ana kaynaklarıdır. Araştırmada, iki sorunun cevabı aranmaya çalışılmıştır. Birincisi, giriş bölümünde ele aldığımız İslâm ilim geleneği içinde sûfî yorum metodunun diğerlerinden farkı ve dayandığı esaslar ile onu besleyen tasavvufî unsurlar nelerdir? Diğeri ise birinci, ikinci ve üçüncü bölümlerde incelediğimiz ülü’l-azm peygamber olarak kabul edilen Hz. Nûh, Hz. İbrâhim, Hz. Mûsâ, Hz. Îsâ ve Hz. Muhammed ile ilgili kıssalara dair işârî tefsirlerdeki yorumlar nelerdir? Ayrıca tasavvufî kavram ve uygulamaların bu yorumlara ne ölçüde eşlik ettiği de belirlenmeye çalışılan konular arasında yer almıştır. Tezde, farklı dönemlerde yazılmış sekiz işârî tefsir kaynağına müracaat edilerek çok geniş bir yelpazede, ülü’l-azm peygamberlerin kıssasına dair sûfî yorumun izi sürülmeye çalışılmıştır.