Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Hukuk Fakültesi, Özel Hukuk Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Ömer Ekmekçi
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Girişim özgürlüğü, bireylerin ekonomik tercihlerini gerçekleştirmelerine imkân tanıyan ve serbest piyasa ekonomisinin dinamizmini sağlayan temel bir anayasal özgürlüktür. Bu çalışma, iş hukukunun işçiyi koruyucu düzenlemeleri ile işverenin anayasal güvence altındaki girişim özgürlüğü arasındaki çatışmayı ele almakta; bu iki özgürlük arasındaki adil dengenin hukuki sınırlarını tespit etmeyi amaçlamaktadır.
Çalışmada öncelikle girişim özgürlüğünün kavramsal çerçevesi ve tarihsel dönüşümü incelenmiştir. Müteakiben anayasal sınırlandırma rejimi analiz edilmiş ve çalışmanın odak noktasını oluşturan iş hukukunun girişim özgürlüğüne yönelik müdahaleleri sistematik olarak değerlendirilmiştir. Bu kapsamda; iş ilişkisinin kurulması aşamasındaki sözleşme yapma zorunlulukları ve yasakları; iş ilişkisinin devamı sürecinde işverenin yönetim hakkı, çalışma koşullarının değiştirilmesi ve esneklik uygulamaları; iş ilişkisinin sona ermesi aşamasında ise iş güvencesi ve fesih yetkisinin sınırları kapsamlı bir şekilde irdelenmiştir.
Çalışmada; anayasal ilkelerin sosyal amaçlarla girişim özgürlüğünü sınırlandırmak için meşru bir zemin oluşturduğu, ancak bu sınırlamaların hakkın özüne dokunmaması ve ölçülülük ilkesine dayanması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle işverenin girişim özgürlüğüne dayanan işletmesel kararlarının yargısal denetiminde, mahkemelerin yerindelik denetiminden kaçınarak yalnızca keyfilik ve ölçülülük denetimi yapması gerekmektedir. İşçinin korunması ile girişimin sürdürülebilirliği arasındaki denge, somut olayın özelliklerine göre ölçülülük ilkesi gözetilerek sağlanabilecektir.